Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 11

Devanagari script

रुद्राक्षं मस्तके बद्ध्वा शिरःस्नानं करोति यः । गंगास्नानफलं तस्य जायते नात्र संशयः

Transliteration

rudrākṣaṃ mastake baddhvā śiraḥsnānaṃ karoti yaḥ | gaṃgāsnānaphalaṃ tasya jāyate nātra saṃśayaḥ

Translation

جو شخص سر پر رودراکْش باندھ کر پھر سر کا غسل کرے، اسے گنگا میں اشنان کا پھل ملتا ہے؛ اس میں کوئی شک نہیں۔

Word by Word

• रुद्राक्षम्: rudrākṣa (bead)
• रुद्राक्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुद्राक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• मस्तके: on the head
• मस्तके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मस्तक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• बद्ध्वा: having tied
• बद्ध्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: बन्ध् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (Gerund/Absolutive), (having tied/bound)

• शिरःस्नानम्: head-bath
• शिरःस्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक) + स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; (शिरसि स्नानम्) सप्तमी-तत्पुरुषसमासः

• करोति: does/performs
• करोति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्ध-प्रयोगः (relative pronoun)

• गङ्गास्नानफलम्: the fruit of bathing in the Gaṅgā
• गङ्गास्नानफलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक) + स्नान (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; (गङ्गायां स्नानस्य फलम्) षष्ठी-तत्पुरुषसमासः

• तस्य: for him/of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• जायते: arises/is obtained
• जायते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निषेध-अव्यय)
• Form: निषेध-निपातः

• अत्र: here/in this matter
• अत्र: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (adverb of place: here/in this matter)

• संशयः: doubt
• संशयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Unknown (narrative voice within Brahmottara Khaṇḍa; likely Sūta/Lomaharṣaṇa addressing sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṅgā

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/seekers (generic)

Visual Art Cues

Scene: A devotee ties a rudrākṣa atop the head, then pours water over the head; behind, a symbolic Gaṅgā appears as a river-goddess blessing the act.

Characters & Entities

• Rudrākṣa
• Gaṅgā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred Shaiva symbols can transmit tīrtha-like merit, making devotion portable through dhāraṇa (wearing) and prescribed practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Gaṅgā is invoked as the benchmark tīrtha whose bathing merit is equated.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tie/wear a rudrākṣa on the head and perform śiraḥsnāna (head-bath).