Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 24

Devanagari script

तस्यानुजः शुचाविष्टो दृष्ट्वा दूरे तिरोहितः । भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा चिंतयामास चेतसा

Transliteration

tasyānujaḥ śucāviṣṭo dṛṣṭvā dūre tirohitaḥ | bhrātaraṃ nihataṃ dṛṣṭvā ciṃtayāmāsa cetasā

Translation

اُس کا چھوٹا بھائی غم میں ڈوب کر دور ہٹ گیا اور اوجھل ہو رہا۔ بھائی کو مقتول دیکھ کر اُس نے دل ہی دل میں گہری سوچ و بچار کی۔

Word by Word

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी (6), एकवचन; (of him)

• अनुजः: younger brother
• अनुजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अनुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; (younger brother)

• शुचा: with grief
• शुचा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शुच्/शुचा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; (with grief)

• आविष्टः: overcome
• आविष्टः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आ-विश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; (possessed/overcome)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), (having seen)

• दूरे: far away
• दूरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: दूर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाववत् प्रयोगः/क्रियाविशेषण (adverbial: at a distance)

• तिरोहितः: hidden
• तिरोहितः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तिरस्-√धा/√हि (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; (hidden/disappeared)

• भ्रातरम्: (his) brother
• भ्रातरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; (brother)

• निहतम्: slain
• निहतम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नि-हन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; भ्रातरम्-विशेषण (slain)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), (having seen)

• चिन्तयामास: pondered
• चिन्तयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect) periphrastic, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; (thought/reflected)

• चेतसा: with (his) mind
• चेतसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; (with mind)

Speaker

Narrator (not specified in the excerpt; likely the Purāṇic narrator within Brāhma Khaṇḍa)

Visual Art Cues

Scene: The younger brother stands at a distance, stricken; the slain brother lies in the forest; the survivor’s posture shows withdrawal and inward contemplation—hands to chest or head, eyes downcast; retinue subdued.

Characters & Entities

• anuja (younger brother)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Grief can become the seed of intention; Purāṇic storytelling often highlights how inner resolve shapes future karma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is referenced in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.