Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 23

Devanagari script

स रथी मृगयासक्तो गहनं दंशित श्चरन् । कमपि ज्वलनाकारं निजघान निशाचरम्

Transliteration

sa rathī mṛgayāsakto gahanaṃ daṃśita ścaran | kamapi jvalanākāraṃ nijaghāna niśācaram

Translation

وہ رتھ پر سوار بادشاہ، شکار میں محو ہو کر گھنے جنگل میں بھٹکتا رہا؛ پھر اُس نے آگ کی مانند دہکتے ہوئے کسی شب گرد (نِشَچَر) کو مار گرایا۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; (he)

• रथी: the chariot-rider
• रथी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रथिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; (charioteer/rider in a chariot)

• मृगयासक्तः: addicted to hunting
• मृगयासक्तः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मृगया (प्रातिपदिक) + सक्त (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: समासः (तत्पुरुष): मृगयायां सक्तः; सक्त = सञ्ज् (धातु) + क्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; (attached to hunting)

• गहनम्: the deep forest
• गहनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गहन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; (thicket/deep forest)

• दंशितः: stung/bitten
• दंशितः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दंश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; (bitten/stung)

• चरन्: wandering
• चरन्: Kriya-visheshana (Concomitant action/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्त (शतृ-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; (while moving/wandering)

• कम्: someone
• कम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; (whom/someone)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अनिश्चितार्थ/समुच्चय अव्यय (even/also)

• ज्वलनाकारम्: fire-shaped
• ज्वलनाकारम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्वलन (प्रातिपदिक) + आकार (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुष): ज्वलनस्य आकारः; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; (having the form of fire)

• निजघान: struck down
• निजघान: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-हन् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; (struck/killed)

• निशाचरम्: a night-roamer (demon)
• निशाचरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निशा (प्रातिपदिक) + चर (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुष): निशायां चरति इति; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; (night-wanderer)

Speaker

Narrator (not specified in the excerpt; likely the Purāṇic narrator within Brāhma Khaṇḍa)

Visual Art Cues

Scene: In a dark forest, the king on chariot releases a decisive blow; before him stands a blazing, fire-like night-being—silhouette rimmed with flames; soldiers recoil in fear.

Characters & Entities

• rathī (chariot-warrior)
• niśācara (night-roamer/rākṣasa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly pursuits can lead to unintended confrontations with hidden forces; Purāṇas frame such moments as tests of discernment and dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the setting is a dense forest.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is stated.