Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 9

Devanagari script

व्यात्ताननं महाकायं भीमदंष्ट्रं भयानकम् । तमायांतमभिप्रेक्ष्य योगीशो न चचाल सः

Transliteration

vyāttānanaṃ mahākāyaṃ bhīmadaṃṣṭraṃ bhayānakam | tamāyāṃtamabhiprekṣya yogīśo na cacāla saḥ

Translation

منہ پھاڑے ہوئے، عظیم الجثہ، ہولناک دانتوں والا وہ ڈراؤنا وجود جب لپکا، تو اسے آتا دیکھ کر بھی یوگیوں کے سردار ذرا بھی نہ ہلا۔

Word by Word

• व्यात्ताननम्: with gaping mouth
• व्यात्ताननम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: व्यात्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √या/√तन्? व्यात्त = √या/√तन्? प्रचलितः: √या (वि-आ-√तन्/√तृ?) ‘open’ as व्यात्त) + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः (व्यात्तम् आननम् यस्य), नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• महाकायम्: huge-bodied
• महाकायम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + काय (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः, पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• भीमदंष्ट्रम्: with terrible fangs
• भीमदंष्ट्रम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक) + दंष्ट्रा (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः, पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• भयानकम्: frightful
• भयानकम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भयानक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• तम्: him
• तम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• आयान्तम्: coming (towards)
• आयान्तम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आ-या (धातु) → आयान्त् (शतृ/वर्तमान-कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्तः (शतृ), द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्, पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे; विशेषणम्

• अभिप्रेक्ष्य: having looked at
• अभिप्रेक्ष्य: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि-प्रेक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund)

• योगीशः: lord of yogins
• योगीशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योगिन् (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (योगिनाम् ईशः), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• न: not
• न: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्ययम् (particle of negation)

• चचाल: moved
• चचाल: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √चल् (धातु)
• Form: लिट् (परस्मैपदम्), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator; specific speaker not stated in this excerpt)

Visual Art Cues

Scene: A gigantic, tusked Brahmarākṣasa with gaping mouth charges; the yogin, serene and motionless, stands/sits as if rooted, eyes steady.

Characters & Entities

• Brahmarākṣasa
• Śiva-yogin

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True yogic steadiness is unshaken by fearsome appearances and threats.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; the focus is the yogin’s spiritual stature.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the teaching is behavioral—steadfastness and inner realization.