Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 4

Devanagari script

आत्मारामो जितक्रोधो गृहदारविवर्जितः । अतर्कितगतिर्मौनी संतुष्टो निष्प रिग्रहः

Transliteration

ātmārāmo jitakrodho gṛhadāravivarjitaḥ | atarkitagatirmaunī saṃtuṣṭo niṣpa rigrahaḥ

Translation

وہ اپنے آپ میں مگن، غصّے پر غالب، گھر اور زوجہ سے بےنیاز تھا۔ اس کی چال ناقابلِ سراغ، وہ خاموش رہنے والا، قانع اور بےملکیت تھا۔

Word by Word

• आत्मारामः: content in the Self
• आत्मारामः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आत्मन् + राम (प्रातिपदिक); आत्म-राम
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; आत्मनि रमते इति (self-delighting)

• जितक्रोधः: one who has conquered anger
• जितक्रोधः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जित (√जि धातु, क्त; कृदन्त) + क्रोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रोधं जितवान् (having conquered anger)

• गृहदारविवर्जितः: free from house and wife
• गृहदारविवर्जितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गृह + दार + विवर्जित (√वर्ज् धातु, क्त; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; गृह-दारयोः विवर्जितः (devoid of house and wife)

• अतर्कितगतिः: of unfathomable course
• अतर्कितगतिः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ + तर्कित (√तर्क् धातु, क्त; कृदन्त) + गति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अतर्किता गतिः यस्य (whose course is beyond reasoning/unpredictable)

• मौनी: a silent sage
• मौनी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: मौनिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मौनव्रती (observer of silence)

• सन्तुष्टः: content
• सन्तुष्टः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सन्तुष्ट (√तुष् धातु, क्त; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त — ‘satisfied/content’

• निष्परिग्रहः: without possessions
• निष्परिग्रहः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निः + परिग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परिग्रहः (possessions) नास्ति यस्य (without possessions)

Speaker

Sūta (narrator)

Visual Art Cues

Scene: Vāmadeva walking alone on a forest path, silent and unburdened, with calm eyes; no household markers, only a staff and begging bowl; aura of contentment.

Characters & Entities

• Vāmadeva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual mastery is shown through self-contentment, angerlessness, non-attachment, and simplicity—hallmarks of renunciant dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; the verse is character-description rather than sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

Mauna (disciplined silence) and aparigraha (non-possessiveness) are implied as yogic observances.