Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 16

कंठं गिरीशोऽवतु नीलकंठः पाणिद्वयं पातु पिनाकपाणिः । दोर्मूलमव्यान्मम धर्मबाहुर्वक्षःस्थलं दक्षमखांतकोऽव्यात्

kaṃṭhaṃ girīśo'vatu nīlakaṃṭhaḥ pāṇidvayaṃ pātu pinākapāṇiḥ | dormūlamavyānmama dharmabāhurvakṣaḥsthalaṃ dakṣamakhāṃtako'vyāt

نیل کنٹھ گِریش میرے گلے کی حفاظت کرے؛ پِناک پाणی میرے دونوں ہاتھوں کی حفاظت کرے؛ دھرم باہو میری بازوؤں کی جڑوں کی نگہبانی کرے؛ اور دکش یَجْن کے ہلاک کرنے والا میری چھاتی کی حفاظت کرے۔

kaṃṭhamthroat
kaṃṭham:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootkaṃṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
girīśaḥLord of the mountain
girīśaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootgirīśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (giri-īśa) = ‘गिरेः ईशः’
avatumay (he) protect
avatu:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√av (धातु)
Formलोट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
nīlablue
nīla:
Viśeṣaṇa (Qualifier within compound)
TypeAdjective
Rootnīla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग — समासाङ्ग
kaṃṭhaḥblue-throated (Śiva)
kaṃṭhaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkaṃṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; कर्मधारयसमासः (nīla-kaṃṭha) = ‘नीलः कण्ठः यस्य’
pāṇihand
pāṇi:
Viśeṣaṇa (Qualifier within compound)
TypeNoun
Rootpāṇi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग — समासाङ्ग
dvayamtwo hands
dvayam:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootdvi (संख्या-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; द्विगुसमासः (pāṇi-dvaya) = ‘द्वौ पाणी’ (pair of hands)
pātumay (he) protect
pātu:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√pā (धातु)
Formलोट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
pinākaPināka (Śiva’s bow)
pināka:
Viśeṣaṇa (Qualifier within compound)
TypeNoun
Rootpināka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग — समासाङ्ग
pāṇiḥPināka-in-hand (Śiva)
pāṇiḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootpāṇi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (pināka-pāṇi) = ‘पिनाकः पाणौ यस्य’
doḥarm
doḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier within compound)
TypeNoun
Rootdoḥ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग — समासाङ्ग (stem for ‘arm’)
mūlamshoulder; root of the arm
mūlam:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootmūla (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (doḥ-mūla) = ‘दोःमूलम्’ (root of the arm/shoulder)
avyātmay (he) protect
avyāt:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√av (धातु)
Formविधिलिङ्/आशीर्लिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
mamamy
mama:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-एकवचन
dharmadharma; righteousness
dharma:
Viśeṣaṇa (Qualifier within compound)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग — समासाङ्ग
bāhuḥDharma-armed (Śiva)
bāhuḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbāhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; तत्पुरुषः (dharma-bāhu) = ‘धर्मः बāहुः यस्य’ (whose arm is dharma / arm of righteousness)
vakṣaḥchest
vakṣaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier within compound)
TypeNoun
Rootvakṣas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग — समासाङ्ग (chest)
sthalamchest-region
sthalam:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootsthala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (vakṣaḥ-sthala) = ‘वक्षसः स्थलम्’
dakṣaDakṣa
dakṣa:
Viśeṣaṇa (Qualifier within compound)
TypeNoun
Rootdakṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग — समासाङ्ग (proper name: Dakṣa)
makhasacrifice
makha:
Viśeṣaṇa (Qualifier within compound)
TypeNoun
Rootmakha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग — समासाङ्ग
antakaḥdestroyer of Dakṣa’s sacrifice (Śiva)
antakaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootantaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (dakṣa-makha-antaka) = ‘दक्षस्य मखस्य अन्तकः’ (destroyer of Dakṣa’s sacrifice)
avyātmay (he) protect
avyāt:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√av (धातु)
Formविधिलिङ्/आशीर्लिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Unknown (Śiva-kavaca voice)

Tirtha: Dakṣa-yajña-smṛti (mythic tīrtha memory)

Type: kshetra

Scene: Śiva as Nīlakaṇṭha with blue throat, holding Pināka; aura of contained poison at neck; a protective stance with hands extended in blessing; faint background vignette of Dakṣa’s yajña hall disrupted—fire, broken pride—while Śiva remains centered and calm.

Ś
Śiva
G
Girīśa
N
Nīlakaṇṭha
P
Pināka
D
Dakṣa

FAQs

Remembering Śiva’s deeds—bearing poison and restoring cosmic order—invokes protection and steadiness in dharma.

No specific site is named; the verse draws on pan-Purāṇic mythic memory (e.g., Dakṣa-yajña).

None explicit; it is a limb-protection (aṅga-rakṣā) prayer suitable for daily pāṭha.