Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 78

Devanagari script

तस्मादिदं मनो भद्रे शिवध्यानैकसाधनम् । शोकमोहसमाविष्टं मा कुरुष्व शिवं भज

Transliteration

tasmādidaṃ mano bhadre śivadhyānaikasādhanam | śokamohasamāviṣṭaṃ mā kuruṣva śivaṃ bhaja

Translation

لہذا، اے نیک خاتون! اس ذہن کو، جو شیو کے دھیان کا واحد ذریعہ ہے، غم اور فریب سے مغلوب نہ ہونے دیں۔ شیو کی عبادت کریں۔

Word by Word

• तस्मात्: from that; therefore
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्; सर्वनाम-शब्दः

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom./Acc.), एकवचनम्; सर्वनाम-शब्दः

• मनः: mind
• मनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• भद्रे: O auspicious lady
• भद्रे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्; संबोधनम्

• शिवध्यानैकसाधनम्: the sole means for meditation on Śiva
• शिवध्यानैकसाधनम्: Karta (Subject-complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शिव-ध्यान-एक-साधन (प्रातिपदिक; घटकाः: शिव + ध्यान + एक + साधन)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; विशेषणम् (मनः इति विशेष्यस्य)

• शोकमोहसमाविष्टम्: overcome/possessed by grief and delusion
• शोकमोहसमाविष्टम्: Karta (Subject-complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शोक-मोह-सम्-आविष्ट (आ√विश् धातु, क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; घटकाः: शोक + मोह + समाविष्ट)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); विशेषणम् (मनः)

• मा: do not
• मा: Pratishedha (Prohibition/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (prohibitive particle)

• कुरुष्व: make; do
• कुरुष्व: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), मध्यमपुरुषः (2nd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• शिवम्: Śiva
• शिवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• भज: worship; resort to
• भज: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भज् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), मध्यमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

Speaker

Śiva-yogin (teacher/guru speaking to the queen)

Visual Art Cues

Scene: A serene Śiva-yogin instructs a grief-stricken queen: the yogin’s calm gaze contrasts with her tearful face; the teaching centers on the mind turning inward to Śiva-dhyāna.

Characters & Entities

• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Grief and delusion are countered by steady Śiva-meditation and active devotion (bhajana).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No location is mentioned; the verse is pastoral instruction focused on inner practice.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śiva-bhajana (worship) and Śiva-dhyāna (meditation) are directly prescribed.