Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

स्थापितः शङ्करस्तत्र कारणं बन्धनाशनम् । संसारच्छेदकरणं प्राणिनामार्तिनाशनम्

Transliteration

sthāpitaḥ śaṅkarastatra kāraṇaṃ bandhanāśanam | saṃsāracchedakaraṇaṃ prāṇināmārtināśanam

Translation

وہاں شنکر (کوٹی شَوَر کے روپ میں) قائم کیے گئے—وہی سبب جو بندھن کو مٹاتا ہے، سنسار کی گرہ کاٹتا ہے، اور جانداروں کی آفت و رنج دور کرتا ہے۔

Word by Word

• स्थापितः: was established
• स्थापितः: Karta-predicative (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थापित (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्तः (past passive participle)

• शङ्करः: Śaṅkara (Śiva)
• शङ्करः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शङ्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-क्रियाविशेषण (locative adverb: there)

• कारणम्: the cause/means
• कारणम्: Pradhāna-vākya-bhāga (Predicate)
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय (predicate noun)

• बन्धन: bondage
• बन्धन: Viśeṣya-aṅga (Member of compound)
• Type: Noun
• Root: बन्धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपदत्वेन

• आशनम्: destroying/removal
• आशनम्: Viśeṣaṇa (as compound head)
• Type: Noun
• Root: आशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘नाशन’ अर्थे; समासोत्तरपदत्वेन

• संसार: worldly existence
• संसार: Viśeṣya-aṅga (Member of compound)
• Type: Noun
• Root: संसार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपदत्वेन

• छेद: cutting/severing
• छेद: Viśeṣya-aṅga (Member of compound)
• Type: Noun
• Root: छेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासमध्यपदत्वेन

• करणम्: instrument/means
• करणम्: Pradhāna-vākya-bhāga (Predicate)
• Type: Noun
• Root: करण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘संसारच्छेदकरणम्’ विधेय-विशेषणम्

• प्राणिनाम्: of living beings
• प्राणिनाम्: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: प्राणिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन

• आर्ति: distress/suffering
• आर्ति: Viśeṣya-aṅga (Member of compound)
• Type: Noun
• Root: आर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपदत्वेन

• नाशनम्: destruction/removal
• नाशनम्: Pradhāna-vākya-bhāga (Predicate)
• Type: Noun
• Root: नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘आर्तिनाशनम्’ विधेय-विशेषणम्

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Koṭīśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājendra / Kurunandana

Visual Art Cues

Scene: A newly established Śiva-liṅga at Koṭīśvara, radiant and immovable; devotees and sages circumambulate as chains (symbolic bondage) fall away, and a dark veil of saṃsāra is cleft by a shaft of light.

Characters & Entities

• Śaṅkara (Śiva)
• Koṭīśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion to Śiva at a sanctified tīrtha is portrayed as a means to break bondage and transcend saṃsāra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Koṭīśvara, where Śaṅkara is said to be established as a liberating presence.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied worship of the established Śaṅkara/Koṭīśvara; the verse emphasizes the salvific power of that स्थापना (installation).