Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 18

Devanagari script

कन्यां वसुमतीं गां च महिषीं वा पयस्विनीम् । ददते ये नृपश्रेष्ठ नोपसर्पन्ति ते यमम्

Transliteration

kanyāṃ vasumatīṃ gāṃ ca mahiṣīṃ vā payasvinīm | dadate ye nṛpaśreṣṭha nopasarpanti te yamam

Translation

اے بہترین بادشاہ! جو لوگ کنیا دان کرتے ہیں، یا زمین، یا گائے، یا دودھ دینے والی بھینس کا دان کرتے ہیں، وہ یم (یعنی یمراج) کے قریب نہیں جاتے۔

Word by Word

• कन्याम्: a maiden/daughter
• कन्याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• वसुमतीम्: the earth/land (Vasumatī)
• वसुमतीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वसुमती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• गाम्: a cow
• गाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• महिषीम्: a she-buffalo
• महिषीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महिषी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्प-अव्यय (disjunctive particle)

• पयस्विनीम्: milk-giving, lactating
• पयस्विनीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पयस्विनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier)

• ददते: they give
• ददते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• ये: who (those who)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• नृपश्रेष्ठ: O best of kings
• नृपश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नृपाणां श्रेष्ठः)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation)

• उपसर्पन्ति: approach, go near
• उपसर्पन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-√सृप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• यमम्: Yama (lord of death)
• यमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Deductive: a Purāṇic narrator instructing Yudhiṣṭhira (addressed as nṛpaśreṣṭha).

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra (Narmadā tīrthas)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: A kingly donor offers kanyā-dāna, bhū-dāna, go-dāna, and mahiṣī-dāna; in the background Yama’s court recedes, signifying immunity from judgment.

Characters & Entities

• Yama
• Kanyā-dāna
• Go-dāna
• Mahiṣī-dāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Great gifts that support dharma and livelihood—marriage-gift, land, and cattle—are portrayed as safeguards against Yama’s fear.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

The Revā (Narmadā) milieu frames the teaching; the verse itself is ethical/ritual instruction rather than tīrtha-praise.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform kanyā-dāna and donate land, cow, or a milk-giving buffalo as meritorious dāna.