Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 5

Devanagari script

चण्डमुण्डावूचतुः । अजेयौ सर्वदेवानां भूयास्वावां समाहितौ । सर्वरोगैः परित्यक्तौ सर्वकालं दिवाकर

Transliteration

caṇḍamuṇḍāvūcatuḥ | ajeyau sarvadevānāṃ bhūyāsvāvāṃ samāhitau | sarvarogaiḥ parityaktau sarvakālaṃ divākara

Translation

چنڈ اور منڈ نے کہا: “اے دیواکر (سورج)! ہمیں دونوں کو تمام دیوتاؤں کے مقابل بھی ناقابلِ شکست بنا دے، یکسو عزم میں ثابت قدم رکھ، اور اے آفتاب! ہر زمانے میں ہر بیماری سے ہمیں دور رکھ۔”

Word by Word

• चण्डमुण्डौ: Caṇḍa and Muṇḍa
• चण्डमुण्डौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चण्ड (प्रातिपदिक) + मुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्वसमासः (चण्डश्च मुण्डश्च), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन

• ऊचतुः: said (the two)
• ऊचतुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, द्विवचन, परस्मैपदम्

• अजेयौ: unconquerable (we two)
• अजेयौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अ + जेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; अव्यय-उपसर्ग ‘अ’ (निषेध) सहित; आवाम् इति विशेषणम्

• सर्वदेवानाम्: of all the gods
• सर्वदेवानाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमासः (सर्वे देवाः), पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध/अपादानार्थेऽपि), बहुवचन

• भूयासु: may (we two) become
• भूयासु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (आशीर्लिङ्गार्थ/benedictive imperative usage), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपदम्; (अजेयौ ... भूयासु)

• आवाम्: us two / we two
• आवाम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन; (भूयासु इत्यस्य कर्तृवाच्ये अर्थे ‘वयं’ इत्यर्थः)

• समाहितौ: composed, concentrated
• समाहितौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम् + आ + धा (धातु)
• Form: भूतकाले क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; आवाम् इति विशेषणम्

• सर्वरोगैः: by all diseases
• सर्वरोगैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + रोग (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमासः (सर्वे रोगाः), पुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/हेतु), बहुवचन

• परित्यक्तौ: abandoned (free)
• परित्यक्तौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: परि + त्यज् (धातु)
• Form: भूतकाले क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; आवाम् इति विशेषणम्

• सर्वकालम्: at all times
• सर्वकालम्: Avyaya (Temporal adverbial/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमासः (सर्वं कालम्), अव्ययत्वेन प्रयोगः (कालवाचक क्रियाविशेषण)

• दिवाकर: O Sun
• दिवाकर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: दिवाकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन

Speaker

Caṇḍa and Muṇḍa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Narmadā-taṭa (general)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Caṇḍa and Muṇḍa, fierce yet composed, speak their boon: invincibility and freedom from disease; Sūrya’s radiance illuminates their determined faces.

Characters & Entities

• Caṇḍa
• Muṇḍa
• Divākara (Sūrya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Desires for power and invulnerability are framed as boons sought from divine forces, reminding readers that such gains still depend upon higher order (daiva) and dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse is part of the Revā Khaṇḍa flow; the immediate verse centers on Sūrya (Divākara) rather than naming a particular tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is a boon-request dialogue.