Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 10

Devanagari script

तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैर्वागीशप्रमुखाः सुराः । गुणत्रयविभागाय पश्चाद्भेदमुपेयुषे

Transliteration

tuṣṭuvurvividhaiḥ stotrairvāgīśapramukhāḥ surāḥ | guṇatrayavibhāgāya paścādbhedamupeyuṣe

Translation

واگیِش کی قیادت میں دیوتاؤں نے گوناگوں ستوتروں سے اُس کی ستائش کی—اُس کی جو تین گُنوں کی ترتیب کے لیے بعد میں سृष्टی میں امتیاز کی صورت ظاہر ہوتا ہے۔

Word by Word

• तुष्टुवुः: they praised
• तुष्टुवुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्तु (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd), बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• विविधैः: with various
• विविधैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया (3rd), बहुवचनम्; विशेषणम्

• स्तोत्रैः: hymns
• स्तोत्रैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्तोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया (3rd), बहुवचनम्

• वागीशप्रमुखाः: having Vāgīśa as foremost
• वागीशप्रमुखाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वागीश (प्रातिपदिक) + प्रमुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचनम्; ‘वागीशः प्रमुखः येषाम्’ इति बहुव्रीह्यर्थे प्रचलितः, रूपतः तत्पुरुष-समासः; विशेषणम्

• सुराः: the gods
• सुराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचनम्

• गुणत्रयविभागाय: for the division of the three guṇas
• गुणत्रयविभागाय: Sampradana (Recipient/Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: गुण (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक) + विभाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, चतुर्थी (4th), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (गुणत्रयस्य विभागः)

• पश्चात्: afterwards
• पश्चात्: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• भेदम्: difference; distinction
• भेदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचनम्

• उपेयुषे: he/it approached; attained
• उपेयुषे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + √इ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; आत्मनेपदम्

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) narrative frame

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King addressed in surrounding passage; audience of sages

Visual Art Cues

Scene: A circle of devas led by Vāgīśa/Bṛhaspati chant layered hymns before Brahmā; subtle visual motifs of three strands/threads suggest the guṇas being ordered.

Characters & Entities

• Vāgīśa (Bṛhaspati)
• Devas
• Brahmā (implied as the praised Pitāmaha)
• Three guṇas (sattva-rajas-tamas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Stotra (praise) aligns the mind with cosmic order; Brahmā is remembered as the principle that structures creation through the three guṇas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not directly; it is part of the prelude narrative that supports the tīrtha’s later glorification.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied practice of stotra (hymnic praise), though no specific hymn or rite is detailed.