Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 9

Devanagari script

ईश्वर उवाच । हव्यवाह भवारोगो मत्प्रसादाच्च सत्वरम् । अत्र तीर्थे कृतस्नानः स्वरूपं प्रतिपत्स्यसे

Transliteration

īśvara uvāca | havyavāha bhavārogo matprasādācca satvaram | atra tīrthe kṛtasnānaḥ svarūpaṃ pratipatsyase

Translation

ایشور نے فرمایا: “اے ہویہ واہ (اگنی)، میرے پرساد سے تمہارا روگ فوراً دور ہو جائے گا۔ یہاں اس تیرتھ میں اسنان کر کے تم اپنا اصلی دیویہ سوروپ پھر پا لو گے۔”

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Śiva)
• ईश्वरः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• हव्यवाह: O Havyavāha (Agni)
• हव्यवाह: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: हव्य + वाह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: हव्यं वहति इति (‘carrier of oblations’, Agni)

• भव: become
• भव: Kriya (Injunctive/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• अरोगः: free from disease
• अरोगः: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अरोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः: अ + रोगः (‘disease-free’)

• मत्प्रसादात्: from my grace
• मत्प्रसादात्: Apadana (Cause/Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मत् (अस्मद्-षष्ठी) + प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/हेतु), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: मम प्रसादः तस्मात्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• सत्वरम्: quickly, at once
• सत्वरम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सत्वरम् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• तीर्थे: at the sacred ford/place
• तीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• कृतस्नानः: having performed a bath
• कृतस्नानः: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत + स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः: कृतं स्नानं येन/यस्य (‘having bathed’)

• स्वरूपम्: (your) own form
• स्वरूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वरूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; कर्मधारयः: स्वं रूपम्

• प्रतिपत्स्यसे: you will attain, regain
• प्रतिपत्स्यसे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति- पद् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (simple future), मध्यम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīrtha

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Śiva blesses Agni with words of assurance, pointing to the nearby tīrtha; Agni prepares to bathe in the Revā, anticipating the return of his radiant divine form.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Havyavāha (Agni)
• Tīrtha (Revā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s grace works through dharmic means—pilgrimage and sacred bathing become channels for inner and outer restoration.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A tīrtha on the Revā (Narmadā) indicated by “atra tīrthe” in Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tīrtha-snāna: bathing at the sacred place is prescribed as the act that restores Agni’s form.