Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 79

Devanagari script

उपरागे तु सोमस्य तीर्थं गत्वा जितेन्द्रियः । सत्यलोकाच्च्युतश्चापि राजा भवति धार्मिकः

Transliteration

uparāge tu somasya tīrthaṃ gatvā jitendriyaḥ | satyalokāccyutaścāpi rājā bhavati dhārmikaḥ

Translation

چاند گرہن کے وقت تیرتھ میں جا کر، حواس کو قابو میں رکھنے والا؛ ستیہ لوک سے گرا ہوا بھی دھرم والا بادشاہ بن جاتا ہے۔

Word by Word

• उपरागे: at the eclipse
• उपरागे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: उपराग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; काल/अवसर-निर्देशे (time-location)

• तु: but/indeed
• तु: सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/विशेषार्थे

• सोमस्य: of the Moon
• सोमस्य: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• तीर्थम्: a sacred ford/pilgrimage place
• तीर्थम्: कर्म (Karman/Object)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• गत्वा: having gone
• गत्वा: क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया; अव्ययभाव

• जितेन्द्रियः: one who has conquered the senses
• जितेन्द्रियः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: जित-इन्द्रिय (प्रातिपदिक; √जि (धातु) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक))
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past participle)

• सत्यलोकात्: from Satyaloka
• सत्यलोकात्: अपादान (Apādāna/Ablative source)
• Type: Noun
• Root: सत्यलोक (प्रातिपदिक; सत्य + लोक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन

• च्युतः: fallen (down)/descended
• च्युतः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: च्युत (प्रातिपदिक; √च्यु (धातु))
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• च: and
• च: सम्बन्ध/समुच्चय (Coordinator)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक निपात (conjunction)

• अपि: also/even
• अपि: सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अप्यर्थे/सम्भावनायाम्

• राजा: a king
• राजा: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भवति: becomes
• भवति: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• धार्मिकः: righteous
• धार्मिकः: कर्तृ-विशेषण / विधेय (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: धार्मिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

Speaker

Skanda (deduced, tīrtha-phala teaching)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīrtha (Narmadā) at grahaṇa-kāla

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Rājā (addressed as 'rājan')

Visual Art Cues

Scene: A restrained pilgrim reaches a river-ghāṭ at lunar eclipse; the moon is shadowed, priests chant, lamps flicker; the pilgrim performs snāna with folded hands, suggesting restoration of fortune and kingship.

Characters & Entities

• Soma (Moon)
• Satyaloka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Self-mastery combined with tīrtha-visit at powerful cosmic times (eclipses) can transform destiny and restore dharmic standing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Revā (Narmadā) tīrtha referenced within Revā Khaṇḍa’s sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

Going to a tīrtha during the Moon’s eclipse with restrained senses (jitendriya discipline).