Home›Skanda Purana›Avanti Khanda›Reva Khanda›Adhyaya 83›Shloka 84
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 84

Devanagari script

अप्सरस ऊचुः । लोभावृतो ह्ययं विप्रो लोभात्पापस्य संग्रहः । हनूमन्तेश्वरे राजन्ये मृताः सत्त्वमास्थिताः

Transliteration

apsarasa ūcuḥ | lobhāvṛto hyayaṃ vipro lobhātpāpasya saṃgrahaḥ | hanūmanteśvare rājanye mṛtāḥ sattvamāsthitāḥ

Translation

اپسراؤں نے کہا: یہ برہمن یقیناً لالچ کے پردے میں ڈوبا ہوا ہے؛ لالچ ہی گناہ کے انبار کا سبب بنتا ہے۔ مگر ہنومانتیश्वर میں جو راج وंश کے لوگ مرے، انہوں نے سَتّو (ثباتِ نیکی) کو پا لیا۔

Word by Word
अप्सरसःthe apsarases
अप्सरसः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअप्सरस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद
लोभby greed
लोभ:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootलोभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular) — समासाङ्ग (compound member)
आवृतःcovered/overcome
आवृतः:
Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootआ-वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying)
हिindeed
हि:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय
अयम्this
अयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
विप्रःbrahmin
विप्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
लोभात्from greed
लोभात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootलोभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन
पापस्यof sin
पापस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपाप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
संग्रहःaccumulation/collection
संग्रहः:
Karta (Predicate nominative/प्रथमा)
TypeNoun
Rootसंग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हनूमन्तेश्वरेat Hanūmanteśvara
हनूमन्तेश्वरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootहनूमन्त + ईश्वर (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हनूमतः ईश्वरः)
राजन्येin/at the Kṣatriya (realm/line)
राजन्ये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootराजन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
मृताःdead
मृताः:
Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootमृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying)
सत्त्वम्goodness/virtue (sattva)
सत्त्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
आस्थिताःhaving adopted/resorted to
आस्थिताः:
Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootआ-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past active sense in usage: 'having resorted to'), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
Speaker

Apsarases

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hanūmanteśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Implied royal interlocutor within the episode (context continues with Śatabāhu)

Visual Art Cues

Scene: Apsarases speak as luminous witnesses, pointing to a brāhmaṇa clouded by greed; in the background stands a Śiva-linga shrine named Hanūmanteśvara, with royal warriors’ souls rising upward in sattva.

Characters & Entities
A
Apsarases
H
Hanūmanteśvara
V
Vipra (Brāhmaṇa)
R
Rājanya (royal lineage)

FAQs

Greed obscures dharma and gathers sin, while dying in a sanctified field of merit like Hanūmanteśvara is portrayed as leading to sattva and upliftment.

Hanūmanteśvara, explicitly named as the place where an auspicious spiritual state is attained.

No explicit ritual; it gives an ethical diagnosis (lobha) and a tīrtha-based spiritual outcome (attaining sattva).

←Previous Verse
Next Verse→