Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 75

Devanagari script

क्षिपेः प्रभाते तानि त्वं नाभिमात्रजलस्थितः । इत्युच्चार्य द्विजश्रेष्ठ विमुक्तिस्तस्य जायताम्

Transliteration

kṣipeḥ prabhāte tāni tvaṃ nābhimātrajalasthitaḥ | ityuccārya dvijaśreṣṭha vimuktistasya jāyatām

Translation

صبح کے وقت تم ناف تک پانی میں کھڑے ہو کر اُن (ہڈیوں) کو بہا دو۔ یہ ہدایت ادا کر کے، اے بہترین دِوِج، اُس کے لیے مُکتی (نجات) حاصل ہو جاتی ہے۔

Word by Word

• क्षिपेः: throw/cast
• क्षिपेः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षिप् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; वैदिक/आर्ष-रूप (क्षिप) इत्यस्य

• प्रभाते: in the morning
• प्रभाते: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रभात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• तानि: those (bones)
• तानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नाभि-मात्र-जल-स्थितः: standing in water up to the navel
• नाभि-मात्र-जल-स्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नाभि (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक) + जल (प्रातिपदिक) + स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्था)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (त्वम्); समासः—तत्पुरुषः (नाभिमात्रे जले स्थितः)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-निपात (quotative particle)

• उच्चार्य: having uttered/recited
• उच्चार्य: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: उद् + चर् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Absolutive/Gerund); अर्थः—उच्चारं कृत्वा

• द्विजश्रेष्ठ: O best of Brahmins
• द्विजश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारयः

• विमुक्तिः: liberation
• विमुक्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विमुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तस्य: of him/for him
• तस्य: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• जायताम्: let it arise/come to be
• जायताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative/benedictive sense), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

Speaker

Narrator within Revā Khaṇḍa (deductively: Sūta/Lomaharṣaṇa tradition addressing a king)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: dvijaśreṣṭha (best brāhmaṇa)

Visual Art Cues

Scene: At first light, a brāhmaṇa stands waist-deep in the Revā, gently releasing a cloth bundle of bone fragments into the flowing current while reciting a sacred utterance; the horizon glows.

Characters & Entities

• Revā (Narmadā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Properly performed rites at a sacred river-tīrtha, done with discipline and purity, become a direct cause of release (vimukti) for the departed.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā/Narmadā tīrtha tradition (contextually linked in this chapter to Hanūmanteśvara).

What ritualistic prescription is mentioned?

Casting the remains at dawn while standing in water up to the navel.