Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 67

Devanagari script

तत्क्षेपणार्थं वै तात प्रेषयाद्य द्विजोत्तमम् । एतत्ते सर्वमाख्यातं कारणं नृपसत्तम

Transliteration

tatkṣepaṇārthaṃ vai tāta preṣayādya dvijottamam | etatte sarvamākhyātaṃ kāraṇaṃ nṛpasattama

Translation

پس اے پیارے پتا! اُنہیں یَتھا وِدھی سپردِ آب کرنے کے لیے فوراً ایک برتر برہمن کو بھیج دیجیے۔ اے بہترین بادشاہ! میں نے سارا سبب آپ کو بیان کر دیا۔

Word by Word

• तत्-क्षेपण-अर्थम्: for the purpose of casting that (remnant)
• तत्-क्षेपण-अर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + क्षेपण (√क्षिप् धातु; ल्युट्-प्रत्ययान्त भाव/कर्म-नाम) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; चतुर्थी/षष्ठी-तत्पुरुषार्थे प्रयुक्तः (तस्य क्षेपणस्य अर्थम् = 'for the purpose of casting that')

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक/खल्वर्थक-अव्यय (emphatic particle)

• तात: O dear one / O father
• तात: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: तात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• प्रेषय: send
• प्रेषय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + √इष् (प्रेष्) धातु
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• अद्य: today
• अद्य: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• द्विज-उत्तमम्: the best brāhmaṇa
• द्विज-उत्तमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; कर्मधारयः (उत्तमो द्विजः)

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सर्वनाम

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (4), एकवचन; मध्यमपुरुष-सर्वनाम

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषण

• आख्यातम्: has been explained/told
• आख्यातम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + √ख्या धातु; आख्यात (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकाले कृदन्त, विधेय-रूपेण (has been told)

• कारणम्: the reason
• कारणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• नृप-सत्तम: O best of kings
• नृप-सत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; कर्मधारयः (सत्तमो नृपः)

Speaker

Kanyā (the maiden)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hanūmanteśvara-tīrtha (Narmadā)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: The king (addressed as father and best of kings)

Visual Art Cues

Scene: A decisive moment in the palace: the princess urges immediate action; a messenger prepares to depart; a learned brāhmaṇa is honored with gifts and commissioned for the Narmadā rite.

Characters & Entities

• dvijottama (excellent brāhmaṇa)
• nṛpa (king)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma includes timely performance of rites through qualified persons, especially when a tīrtha is involved.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā/Narmadā tīrtha setting frames the instruction; the exact spot is described by landmarks in the following verses.

What ritualistic prescription is mentioned?

Sending a qualified brāhmaṇa for asthi-kṣepaṇa (ritual consigning of remains).