Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 36

Devanagari script

पश्यामि ह्यमरां कन्यामर्चयन्तीं महेश्वरम् । ततोऽहं तां वरारोहामपृच्छं कमलेक्षणाम्

Transliteration

paśyāmi hyamarāṃ kanyāmarcayantīṃ maheśvaram | tato'haṃ tāṃ varārohāmapṛcchaṃ kamalekṣaṇām

Translation

میں نے حقیقتاً ایک اَمر کنواری کو مہیشور کی پوجا کرتے دیکھا۔ پھر میں نے اُس خوش قامت، کنول چشم اور تاباں دوشیزہ سے سوال کیا۔

Word by Word

• पश्यामि: I see
• पश्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान/Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात; हेतौ/निश्चये) = indeed/for

• अमराम्: divine/immortal
• अमराम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अमरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कन्याम् इति विशेषणम्

• कन्याम्: a maiden
• कन्याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अर्चयन्तीम्: worshipping
• अर्चयन्तीम्: Karma (Object with participial qualifier/कर्म)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ) स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'worshipping' (agreeing with कन्याम्)

• महेश्वरम्: Mahēśvara (Śiva)
• महेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (अनन्तरार्थक) = then

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वरारोहाम्: the fair-limbed/beautiful maiden
• वरारोहाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक) + आरोहा (प्रातिपदिक)
• Form: समास: कर्मधारय (वरं आरोहा = of excellent ascent/beautifully mounted; epithet of a woman); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अपृच्छम्: I asked
• अपृच्छम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• कमलेक्षणाम्: the lotus-eyed (one)
• कमलेक्षणाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कमल (प्रातिपदिक) + ईक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: समास: बहुव्रीहि (कमले इव ईक्षणे यस्याः = lotus-eyed); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Narrator (first-person observer)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maheśvara-sthāna on Revā-tīra (episode locus)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: The immortal maiden (amara-kanyā)

Visual Art Cues

Scene: The narrator beholds an immortal lotus-eyed maiden in graceful posture offering worship to Maheśvara; moved by devotion and wonder, he steps forward to question her.

Characters & Entities

• Maheśvara (Śiva)
• amarā kanyā (celestial maiden)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True reverence includes inquiry and receptivity—seeking the meaning behind divine worship deepens faith in Śiva and the tīrtha.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Revā-kṣetra’s Śiva-focused sacred spot where Maheśvara is worshipped.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship (arcana) of Maheśvara is the central practice shown.