Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 33

Devanagari script

ततोऽहं दुःखमूढात्मा रुद्रमायेति चिन्तयन् । ततः कन्याः समुत्तीर्य दिव्यांबरविभूषणाः

Transliteration

tato'haṃ duḥkhamūḍhātmā rudramāyeti cintayan | tataḥ kanyāḥ samuttīrya divyāṃbaravibhūṣaṇāḥ

Translation

پھر میں، غم سے مُبہوت دل کے ساتھ، یہ سوچتا رہا کہ ‘یہ یقیناً رُدر کی مایا ہے۔’ تب کنواریاں ظاہر ہوئیں، جو دیویہ لباس اور زیورات سے آراستہ تھیں۔

Word by Word

• ततः: then/thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) = indeclinable adverb; अर्थे: 'तस्मात्/अनन्तरम्' (thereafter/from there)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग (common), प्रथमा (1st case), एकवचन; pronoun nominative singular

• दुःखमूढात्मा: I, whose mind/self was deluded by sorrow
• दुःखमूढात्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक) + मूढ (कृदन्त/प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (दुःखेन मूढः आत्मा यस्य/दुःखमूढः आत्मा); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• रुद्रमाया: (this is) Rudra’s māyā
• रुद्रमाया: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक) + माया (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (रुद्रस्य माया = Rudra's illusion/power); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (इति-उक्तिः)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (उक्त्यर्थक-निपात) = quotative particle

• चिन्तयन्: thinking
• चिन्तयन्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ) = present active participle; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'thinking'

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) = thereafter

• कन्याः: maidens/girls
• कन्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• समुत्तीर्य: having crossed/come up
• समुत्तीर्य: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-उत्-तॄ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) = having crossed/come up; अव्ययभाव (indeclinable verbal)

• दिव्यांबरविभूषणाः: adorned with divine garments and ornaments
• दिव्यांबरविभूषणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक) + अम्बर (प्रातिपदिक) + विभूषण (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (दिव्यं अम्बरं च विभूषणं च येषाम्/दिव्य-अम्बर-विभूषण-युक्ताः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (कन्याः इति विशेष्येण)

Speaker

Narrator (first-person observer)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīrtha (Narmadā) at the narrated puravara/kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A sorrow-struck pilgrim/narrator pauses at a sacred water; as he reflects on Rudra’s māyā, celestial maidens rise from the river, clothed in divine garments and jeweled ornaments, their presence transforming the atmosphere.

Characters & Entities

• Rudra (Śiva)
• māyā
• kanyāḥ (celestial maidens)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places can unveil Rudra’s mysterious power; the devotee learns humility before divine māyā and continues seeking understanding.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Revā-kṣetra, where visionary manifestations accompany Liṅga worship.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new rite is prescribed here; the verse frames the experience as Rudra’s māyā surrounding the ongoing worship context.