Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

तोषिता परया भक्त्या नर्मदोत्तरके तटे । तस्य तुष्टा महादेवी शङ्करार्धाङ्गधारिणी

Transliteration

toṣitā parayā bhaktyā narmadottarake taṭe | tasya tuṣṭā mahādevī śaṅkarārdhāṅgadhāriṇī

Translation

نرمدا کے شمالی کنارے پر اُس کی اعلیٰ ترین بھکتی سے وہ خوش ہوئی؛ اور مہادیوی—جو شنکر کے آدھے انگ کو دھارن کرتی ہے—اس پر پوری طرح راضی ہو گئی۔

Word by Word

• तोषिता: pleased, satisfied
• तोषिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तोषित (कृदन्त; √तुष् धातु)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) — ‘सन्तुष्टा/प्रसन्ना’

• परया: by supreme/great
• परया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• भक्त्या: by devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• नर्मदा-उत्तरके: on the northern (bank) of the Narmadā
• नर्मदा-उत्तरके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: नर्मदा (प्रातिपदिक) + उत्तरक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नर्मदायाः उत्तरकः)

• तटे: on the bank
• तटे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• तुष्टा: pleased
• तुष्टा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तुष्ट (कृदन्त; √तुष् धातु)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त)

• महादेवी: the Great Goddess
• महादेवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (महा + देवी)

• शङ्कर-अर्धाङ्ग-धारिणी: she who bears Śaṅkara as (her) half-body
• शङ्कर-अर्धाङ्ग-धारिणी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शङ्कर (प्रातिपदिक) + अर्धाङ्ग (प्रातिपदिक) + धारिणी (कृदन्त/प्रातिपदिक; √धृ धातु, णिनि-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शङ्करस्य अर्धाङ्गं धारयति इति)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Narmadottara-taṭa (Revā-tīra context)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: On the serene Narmadā northern bank, a sage absorbed in devotion; Devī as Śaṅkarārdhāṅgadhāriṇī (Ardhanārī/Umā with Śiva) appears, pleased, radiating grace over the river.

Characters & Entities

• Mahādevī (Gaurī/Pārvatī)
• Śaṅkara (Śiva)
• Narmadā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Supreme devotion (parā-bhakti) is portrayed as the direct cause of divine satisfaction and blessing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The northern bank of the Narmadā, within the Pāreśvara-associated sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

Devotional tapas/bhakti as the means to please the Goddess; no specific material offering is stated here.