Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4

Devanagari script

निक्षिप्य नर्मदातोये बन्धुभावमनुस्मरम् । तत्र स्नात्वा सुराः सर्वे स्थापयित्वा उमापतिम्

Transliteration

nikṣipya narmadātoye bandhubhāvamanusmaram | tatra snātvā surāḥ sarve sthāpayitvā umāpatim

Translation

نرمدا کے پانیوں میں انہیں سپرد کرکے، رشتہ داری کے بھاؤ کو یاد کرتے ہوئے، سب دیوتاؤں نے وہاں اسنان کیا اور پھر اسی مقام پر اُماپتی (شیو) کی پرتِشٹھا کی۔

Word by Word

• निक्षिप्य: having placed/put down
• निक्षिप्य: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Verb
• Root: नि-क्षिप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), उपसर्गः नि-, धातुः क्षिप्; क्रियाविशेषणरूपेण

• नर्मदा-तोये: in the water of the Narmadā
• नर्मदा-तोये: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नर्मदा (प्रातिपदिक) + तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नर्मदायाः तोये)

• बन्धु-भावम्: the feeling of kinship
• बन्धु-भावम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बन्धु (प्रातिपदिक) + भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (बन्धोः भावः)

• अनुस्मरम्: remembering
• अनुस्मरम्: Karta (Subject/कर्ता) (of the participial action)
• Type: Verb
• Root: अनु-स्मृ (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; उपसर्गः अनु-; (स्मरन्)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Locative sense)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), धातुः स्ना; क्रियाविशेषणरूपेण

• सुराः: the gods
• सुराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying सुराः)

• स्थापयित्वा: having installed/established
• स्थापयित्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) (णिच् causative: स्थापय)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), णिच्-प्रयोगः (causative), धातुः स्था → स्थापय; क्रियाविशेषणरूपेण

• उमा-पतिम्: Umā’s lord (Śiva)
• उमा-पतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उमा (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (उमायाः पतिः)

Speaker

Mārkaṇḍeya (continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Karoḍī-tīrtha (emergent identity in the narrative)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: On the Narmadā’s shimmering bank, the assembled devas perform a solemn river-bath; then they consecrate Umāpati—Śiva with Umā—at the spot, marking it as a new tirtha.

Characters & Entities

• Narmadā
• Umāpati (Śiva)
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purification (snāna) and consecration (sthāpana/pratiṣṭhā) are shown as dharmic acts that transform a location into a lasting sacred center.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Narmadā-associated site where Umāpati is established—within the Karoḍīśvara-māhātmya context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (bathing) in the Narmadā and the establishment/consecration of Umāpati (Śiva) at the site.