Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 16

Devanagari script

ततः कालाच्च्युतस्तस्मादिह मानुषतां गतः । कोटिधनपतिः श्रीमाञ्जायते राजपूजितः

Transliteration

tataḥ kālāccyutastasmādiha mānuṣatāṃ gataḥ | koṭidhanapatiḥ śrīmāñjāyate rājapūjitaḥ

Translation

پھر جب وہاں کا مقررہ وقت پورا ہو جاتا ہے تو وہ اس حالت سے اتر کر یہاں انسانی جنم لیتا ہے—کروڑوں دولت کا مالک، صاحبِ شری اور بادشاہوں سے معزز۔

Word by Word

• ततः: then/from there
• ततः: Apadana/Anukrama (Source/Sequence)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादानार्थे/क्रमे (from there/thereafter)

• कालात्: from (the lapse of) time
• कालात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन

• च्युतः: having fallen/departed
• च्युतः: Karta (Subject attribute/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: च्यु (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (fallen/departed)

• तस्मात्: from that (world/place)
• तस्मात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• इह: here
• इह: Desha (Locative sense/देश)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (here)

• मानुषताम्: human state
• मानुषताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मानुषता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• गतः: having attained
• गतः: Karta (Subject attribute/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (gone/attained)

• कोटिधनपतिः: lord of crores of wealth
• कोटिधनपतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक) + धन (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कोटिधनस्य पतिः)

• श्रीमन्: prosperous
• श्रीमन्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive adjective)

• जायते: is born/becomes
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• राजपूजितः: honoured by kings
• राजपूजितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: राजन् (प्रातिपदिक) + पूजित (पूज् धातु + क्त)
• Form: भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुष (राज्ञा पूजितः)

Speaker

Mārkaṇḍeya (contextual, continuing instruction to the king)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Narmadā-tīrtha (Karoḍeśvara-associated)

Type: tirtha

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa)

Visual Art Cues

Scene: A celestial interlude fading into a royal birth scene: the soul descending from a luminous Śiva-loka to a palace where a child is born amid auspicious signs; kings offering homage to the grown benefactor.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Merit (puṇya) gained through sacred acts bears tangible fruits—prosperity, honour, and auspicious rebirth—within the moral order of karma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The surrounding passage belongs to the Karoḍeśvara tīrtha-mahātmya in the Revā (Narmadā) region of the Skanda Purāṇa.

What ritualistic prescription is mentioned?

This verse states the fruit of merit; the specific prescriptions appear in nearby verses (remembering/visiting the tīrtha and worship of Karoḍeśvara).