Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 2

Devanagari script

आयुःश्रीवर्द्धनं नित्यं पुत्रदं स्वर्गदं शिवम् । यस्य तीर्थस्य चान्यानि तीर्थानि कुरुनन्दन

Transliteration

āyuḥśrīvarddhanaṃ nityaṃ putradaṃ svargadaṃ śivam | yasya tīrthasya cānyāni tīrthāni kurunandana

Translation

اے کُروؤں کے دلبر! وہ تیرتھ ہمیشہ عمر و دولت میں افزائش دینے والا، اولاد اور سُوَرگ عطا کرنے والا اور نہایت مبارک ہے؛ اور دوسرے سب مقدس مقامات بھی اسی میں سمٹ آتے ہیں۔

Word by Word

• आयुःश्रीवर्द्धनम्: increasing lifespan and prosperity
• आयुःश्रीवर्द्धनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आयुस् + श्री + वर्द्धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; समासः—आयुः च श्री च तयोः वर्द्धनम् (द्वन्द्व-पूर्वपद + तत्पुरुष)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (adverbial accusative used as indeclinable)

• पुत्रदम्: giver of sons
• पुत्रदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र + द (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; समासः—पुत्रं ददाति इति (उपपद-तत्पुरुष)

• स्वर्गदम्: giver of heaven
• स्वर्गदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वर्ग + द (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; समासः—स्वर्गं ददाति इति (उपपद-तत्पुरुष)

• शिवम्: auspicious
• शिवम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्/आदित्येश्वरम् implied)

• यस्य: of which
• यस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; सम्बन्धे (of which)

• तीर्थस्य: of the sacred ford/place
• तीर्थस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

• अन्यानि: other
• अन्यानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन; विशेषणम् (तीर्थानि)

• तीर्थानि: pilgrimage places
• तीर्थानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन

• कुरुनन्दन: O delight of the Kurus
• कुरुनन्दन: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कुरु + नन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; समासः—कुरूणां नन्दनः

Speaker

Mārkaṇḍeya (continued context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ravitīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Kuru-nandana (royal listener)

Visual Art Cues

Scene: A symbolic map-like vision: many famed tīrthas represented as small shrines and rivers flowing into one radiant riverbank spot labeled Ravitīrtha; the king listens as Mārkaṇḍeya enumerates boons—longevity, prosperity, sons, heaven.

Characters & Entities

• Kuru-nandana
• Tīrtha
• Svarga
• Śiva (auspiciousness)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa frames tīrtha-sevā as holistic dharma—supporting worldly well-being while also leading toward higher spiritual attainments.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha associated with Ādityeśvara in Revā Khaṇḍa, praised as exceptionally auspicious and supremely merit-giving.

What ritualistic prescription is mentioned?

No single ritual is specified here; it lists the fruits (phala) of the tīrtha’s worship/observance.