Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 13

Devanagari script

एवमुक्तो महादेवो व्यधुनोत्पक्षपञ्जरम् । तावत्पञ्जरमध्यान्ते तस्य पक्षाद्विनिःसृताः

Transliteration

evamukto mahādevo vyadhunotpakṣapañjaram | tāvatpañjaramadhyānte tasya pakṣādviniḥsṛtāḥ

Translation

یوں کہے جانے پر مہادیو نے اپنے پروں کے پنجرے کو جھنجھوڑا۔ اسی لمحے، اُس پنجرے کے اندر سے وہ اُس کے پروں میں سے پھوٹ نکلے۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (adverb: thus)

• उक्तः: having been spoken to
• उक्तः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘having been addressed/said to’

• महादेवः: Mahādeva
• महादेवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महादेव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• व्यधुनोत्: shook
• व्यधुनोत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + धुन् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• पक्ष-पञ्जरम्: the cage/enclosure of (his) wings
• पक्ष-पञ्जरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पक्ष (प्रातिपदिक) + पञ्जर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (पक्षाणां पञ्जरम्)

• तावत्: then/at that time
• तावत्: Kriya-visheṣaṇa (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; तावदर्थे (until/then)

• पञ्जर-मध्य-अन्ते: within the middle/end of the cage
• पञ्जर-मध्य-अन्ते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पञ्जर (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (पञ्जरस्य मध्यस्य अन्ते = at the inner end/middle-end)

• तस्य: of him/its
• तस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• पक्षात्: from the wing
• पक्षात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• विनिःसृताः: came forth/emerged
• विनिःसृताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि + निः + सृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘having come out’

Speaker

Narrator (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śiva, still in peacock-form, shakes a ‘cage of wings’; from within, luminous forms begin to burst forth like sparks becoming deities and demon-kings, signaling the restart of cosmic order.

Characters & Entities

• Mahādeva (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Creation unfolds by the will of Mahādeva; even cosmic beings emerge when Śiva sets the order in motion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indirectly the Revā/Narmadā sacred narrative setting; the verse supports the Reva Khanda’s tīrtha-mahātmya framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is mythic-cosmogonic description rather than a ritual injunction.