Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 113

Devanagari script

भानुमत्या तथा भर्तुः पिण्डनिर्वपणं कृतम् । अनिन्द्या भोजिता विप्रा दम्भवार्द्धुष्यवर्जिताः

Transliteration

bhānumatyā tathā bhartuḥ piṇḍanirvapaṇaṃ kṛtam | anindyā bhojitā viprā dambhavārddhuṣyavarjitāḥ

Translation

بھانو متی نے بھی اپنے شوہر کے لیے پِنڈ نِروپَن (پِنڈ چڑھانا) کیا۔ بے عیب برہمنوں کو کھانا کھلایا گیا—جو دکھاوے اور غرور سے پاک تھے۔

Word by Word

• भानुमत्या: by Bhānumatī
• भानुमत्या: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भानुमती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (कर्ता/करण), एकवचन

• तथा: thus, likewise
• तथा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)

• भर्तुः: of (her) husband
• भर्तुः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• पिण्डनिर्वपणम्: the offering of piṇḍas
• पिण्डनिर्वपणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पिण्ड (प्रातिपदिक) + निर्वपण (प्रातिपदिक; √वप्/वप् ‘to strew/offer’ with निर्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कृतम्: was done
• कृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थः

• अनिन्द्याः: blameless
• अनिन्द्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनिन्द्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (विप्राः)

• भोजिताः: were fed
• भोजिताः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: णिच्-प्रत्यय (causative) + क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘भोजित’ = ‘fed/caused to eat’

• विप्राः: Brahmins
• विप्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• दम्भवार्द्धुष्यवर्जिताः: free from hypocrisy and greed
• दम्भवार्द्धुष्यवर्जिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दम्भ (प्रातिपदिक) + वार्द्धुष्य (प्रातिपदिक) + वर्जित (कृदन्त, क्त; √वृज्/वर्ज् ‘to avoid’)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (विप्राः); ‘दम्भ-वार्द्धुष्ययोः वर्जिताः’

Speaker

Īśvara (Śiva), in dialogue context

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakratīrtha (contextual)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Bhānumatī offers piṇḍas for her husband; seated brāhmaṇas are respectfully fed; the atmosphere is restrained, humble, and free of royal ostentation.

Characters & Entities

• Bhānumatī
• Śrāddha
• Vipra
• Piṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śrāddha is sanctified by humility and ethical conduct; feeding worthy guests without show is part of true dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The rites occur within the Cakratīrtha-centered narrative of Revā-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Piṇḍa-offering for the departed and feeding brāhmaṇas as an integral component of śrāddha.