Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

सर्वान् देवान् हृदि ध्यात्वा ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान् । विचिक्षेप यदात्मानं प्रत्यक्षौ रुद्रकेशवौ । करे गृहीत्वा राजानं रुद्रो वचनमब्रवीत्

sarvān devān hṛdi dhyātvā brahmaviṣṇumaheśvarān | vicikṣepa yadātmānaṃ pratyakṣau rudrakeśavau | kare gṛhītvā rājānaṃ rudro vacanamabravīt

اس نے اپنے دل میں تمام دیوتاؤں—برہما، وشنو اور مہیشور—کا دھیان کیا، اور جب وہ اپنا جسم چھوڑنے کو تھا تو رودر اور کیشو اس کے سامنے ظاہر ہوئے۔ رودر نے راجا کا ہاتھ تھام کر یہ کلمات کہے۔

sarvānall
sarvān:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootsarva (सर्व, सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; विशेषण (adjectival pronoun)
devāngods
devān:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootdeva (देव, प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
hṛdiin (his) heart
hṛdi:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Roothṛd (हृद्, प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
dhyātvāhaving meditated
dhyātvā:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootdhyai (ध्यै, धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), पूर्वकालिक क्रिया
brahma-viṣṇu-maheśvarānBrahmā, Viṣṇu and Maheśvara
brahma-viṣṇu-maheśvarān:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootbrahman (ब्रह्मन्) + viṣṇu (विष्णु) + maheśvara (महेश्वर) (प्रातिपदिकानि)
Formसमाहार/इतरेतर-द्वन्द्व; पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
vicikṣepahe cast/threw
vicikṣepa:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-√kṣip (वि+क्षिप्, धातु)
Formलङ्-लकार (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
yadāwhen
yadā:
Kāla (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootyadā (यदा)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
ātmānamhimself
ātmānam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootātman (आत्मन्, प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
pratyakṣaumanifest/visible (two)
pratyakṣau:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootpratyakṣa (प्रत्यक्ष, प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; विशेषण
rudra-keśavauRudra and Keśava
rudra-keśavau:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootrudra (रुद्र) + keśava (केशव) (प्रातिपदिके)
Formइतरेतर-द्वन्द्व; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन
karein/with the hand
kare:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootkara (कर, प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
gṛhītvāhaving seized
gṛhītvā:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√grah (ग्रह्, धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया
rājānamthe king
rājānam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootrājan (राजन्, प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
rudraḥRudra
rudraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootrudra (रुद्र, प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
vacanamwords/speech
vacanam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootvacana (वचन, प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
abravītsaid
abravīt:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√brū (ब्रू, धातु)
Formलङ्-लकार (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Īśvara (Śiva) narrating

Tirtha: Revā (Narmadā) tirtha milieu

Type: kshetra

Scene: A king seated in yogic stillness at the brink of self-release; Rudra and Keśava manifest tangibly, luminous, taking the king’s hand to halt the act.

B
Brahmā
V
Viṣṇu (Keśava)
Ś
Śiva (Rudra/Maheśvara)
C
Citrasena

FAQs

Intense devotion and inner meditation can culminate in direct divine encounter, but dharma is guided by divine instruction, not impulsive self-abandonment.

The broader setting remains Bhṛgutuṅga/its kuṇḍa within Revā Khaṇḍa; the verse emphasizes darśana rather than naming a new tīrtha.

Heart-centered meditation (hṛd-dhyāna) on Brahmā–Viṣṇu–Maheśvara is indicated; no formal rite is specified.