Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 17

Devanagari script

एवं कष्टं गतो राजा चित्रसेनो नराधिपः । वृक्षच्छायां समाश्रित्य विश्राममकरोन्नृपः

Transliteration

evaṃ kaṣṭaṃ gato rājā citraseno narādhipaḥ | vṛkṣacchāyāṃ samāśritya viśrāmamakaronnṛpaḥ

Translation

یوں مصیبت میں پڑا ہوا، انسانوں کا حاکم راجہ چترسین ایک درخت کے سائے میں پناہ لے کر ٹھہر گیا اور آرام کرنے لگا۔

Word by Word

• एवं: thus
• एवं: Sambandha (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• कष्टं: distress/hardship
• कष्टं: Karma (State/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (accusative of state)

• गतः: having gone/come to
• गतः: Karta (Predicate adjective of subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• राजा: the king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• चित्रसेनः: Citraseṇa
• चित्रसेनः: Apposition (Same referent/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चित्रसेन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम (proper noun)

• नराधिपः: lord of men (king)
• नराधिपः: Apposition (Epithet/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नराणाम् अधिपः)

• वृक्षच्छायां: tree-shade
• वृक्षच्छायां: Karma (Object of resorting/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक) + छाया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वृक्षस्य छाया)

• समाश्रित्य: having resorted to
• समाश्रित्य: Kriya (Gerundial action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + श्रि (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकाले कृत्य (having taken refuge in)

• विश्रामम्: rest
• विश्रामम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अकरोत्: did/made
• अकरोत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लङ्-लकार (imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• नृपः: the king
• नृपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Revā Khaṇḍa)

Skanda Dialogue

Listener: Frame listener not specified here

Visual Art Cues

Scene: King Citrasena sits or reclines beneath a broad-canopied tree, weapons set aside, posture heavy with exhaustion; the forest around is quiet, suggesting a breath before the next discovery.

Characters & Entities

• Citrasena

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even rulers must pause; humility and stillness prepare the mind to recognize sacred opportunities.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not yet named; the rest precedes the sighting of a divine lake.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates resting in the forest.