Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 48

Devanagari script

श्रोत्रिये कुलसम्पन्ने शुचिष्मति जितेन्द्रिये । श्रुताध्ययनसम्पन्ने दम्भहीने क्रियान्विते । त्रयोदशाहःस्वेकैकं त्रयोदशगुणं भवेत्

Transliteration

śrotriye kulasampanne śuciṣmati jitendriye | śrutādhyayanasampanne dambhahīne kriyānvite | trayodaśāhaḥsvekaikaṃ trayodaśaguṇaṃ bhavet

Translation

شروتریہ—اچھے خاندان والا، پاکیزہ، ضبطِ نفس رکھنے والا، شروتی کے علم و مطالعہ سے آراستہ، ریا سے پاک اور نیک عمل میں قائم—ایسے شخص کو تیرہ روزہ رسم میں دیا گیا ہر دان تیرہ گنا پھل دیتا ہے۔

Word by Word

• श्रोत्रिये: in/for a learned Vedic Brahmin (śrotriya)
• श्रोत्रिये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्रोत्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरणे (locative)

• कुल-सम्पन्ने: endowed with good lineage
• कुल-सम्पन्ने: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुल (प्रातिपदिक) + सम्पन्न (कृदन्त/प्रातिपदिक; √पद्/√पद्-सम्)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (कुले सम्पन्नः); विशेषणम्

• शुचिष्मति: pure/clean
• शुचिष्मति: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुचिष्मत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त; विशेषणम्

• जित-इन्द्रिये: having conquered the senses
• जित-इन्द्रिये: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त; √जि) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (इन्द्रियाणि जितानि यस्य); विशेषणम्

• श्रुत-अध्ययन-सम्पन्ने: accomplished in learning and study
• श्रुत-अध्ययन-सम्पन्ने: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रुत (प्रातिपदिक) + अध्ययन (प्रातिपदिक) + सम्पन्न (कृदन्त; √पद्/सम्)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (श्रुतेन अध्ययनेन च सम्पन्नः); विशेषणम्

• दम्भ-हीने: free from hypocrisy/pride
• दम्भ-हीने: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दम्भ (प्रातिपदिक) + हीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (दम्भेन हीनः); विशेषणम्

• क्रिया-अन्विते: engaged in proper rites/actions
• क्रिया-अन्विते: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्रिया (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त; √इ/अनु-√इ)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (क्रियाभिः अन्वितः); विशेषणम्

• त्रयोदश-अहः-स्व्: during the thirteen days
• त्रयोदश-अहः-स्व्: Adhikarana (Time/काल-अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रयोदश (संख्याप्रातिपदिक) + अहस्/अहः (प्रातिपदिक) + स्व (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव-समासः (त्रयोदशाहःसु = during thirteen days)

• एक-एकम्: one each (day), one by one
• एक-एकम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एक (संख्याप्रातिपदिक) + एक (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; क्रियाविशेषणम् (adverbial: one by one/each day)

• त्रयोदश-गुणम्: thirteenfold
• त्रयोदश-गुणम्: Karta-predicative (Vidheya/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: त्रयोदश (संख्याप्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (त्रयोदश गुणाः यस्य/यावत्); विधेय-विशेषणम्

• भवेत्: would be/should become
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced from Āvantya Khaṇḍa narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrtha sphere (contextual)

Type: river

Visual Art Cues

Scene: A dignified śrotriya brāhmaṇa—clean, restrained, holding scripture—receives a modest daily gift; a calendar-like motif or thirteen lamps suggests the thirteen-day rite and the ‘thirteenfold’ fruit.

Characters & Entities

• Śrotriya
• Brāhmaṇa
• Trayodaśāha (thirteen-day rite)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Charity bears maximum fruit when offered to genuinely qualified, disciplined, and sincere recipients.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The instruction belongs to the Śūlabheda tīrtha-māhātmya context, explaining how dāna there becomes especially fruitful.

What ritualistic prescription is mentioned?

During a thirteen-day observance, each gift given to a qualified śrotriya is said to yield thirteenfold merit.