Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 46

Devanagari script

आसनोपानहौ शय्यां वराश्वान् क्षत्रियस्तथा । वस्त्रयुग्मं च धान्यं च गृहं पूर्णं प्रयत्नतः

Transliteration

āsanopānahau śayyāṃ varāśvān kṣatriyastathā | vastrayugmaṃ ca dhānyaṃ ca gṛhaṃ pūrṇaṃ prayatnataḥ

Translation

کوشش کے ساتھ نشست، جوتے، بستر، عمدہ گھوڑے، اور ایک کشتریہ خادم بھی دان کرے؛ نیز کپڑوں کا جوڑا، اناج، اور سامان سے بھرپور گھر بھی۔

Word by Word

• आसन-उपानहौ: a seat and footwear
• आसन-उपानहौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आसन (प्रातिपदिक) + उपानह्/उपानत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (द्वन्द्वे एकवचन-प्रयोगः), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—आसनं च उपानहौ च

• शय्याम्: a bed
• शय्याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शय्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वर-अश्वान्: excellent horses
• वर-अश्वान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक) + अश्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—वराः अश्वाः (excellent horses)

• क्षत्रियः: a kṣatriya (warrior)
• क्षत्रियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षत्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय

• वस्त्र-युग्मम्: a pair of garments
• वस्त्र-युग्मम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वस्त्र (प्रातिपदिक) + युग्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—वस्त्राणां युग्मम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• धान्यम्: grain
• धान्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धान्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• गृहम्: a house
• गृहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पूर्णम्: complete/full-furnished
• पूर्णम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गृहम् इति विशेषण

• प्रयत्नतः: with effort/diligently
• प्रयत्नतः: Hetu (Manner/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb: with effort)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced from Āvantya Khaṇḍa narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śūlabheda

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A donor at a tīrtha distribution pavilion offers practical goods: sandals, bedding rolls, sacks of grain, folded garments; a horse stands nearby; a simple house structure indicates gṛha-dāna/shelter endowment; attendants manage orderly giving.

Characters & Entities

• Dāna
• Aśva (horse)
• Vastra
• Dhānya
• Gṛha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma praises tangible generosity—supporting others with necessities and wealth—as a sacred act, especially at tīrthas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

These gifts are described within the Śūlabheda tīrtha-māhātmya of Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

A list of dānas: seat, sandals, bed, horses, garments, grain, and a fully furnished house.