Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 28
Devanagari script
निश्वासं परमं मुक्त्वा निपपात धरातले । मूलच्छिन्नो यथा वृक्षो निरुच्छ्वासस्तदाभवत्
Transliteration
niśvāsaṃ paramaṃ muktvā nipapāta dharātale | mūlacchinno yathā vṛkṣo nirucchvāsastadābhavat
Translation
ایک گہری آہ بھر کر وہ زمین پر گر پڑا۔ جیسے جڑ سے کٹا ہوا درخت، ویسے ہی وہ اس وقت بے سانس اور بے حس ہو گیا۔
Word by Word
निश्वासम्breath
निश्वासम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनिःश्वास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
परमम्great, extreme
परमम्:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र ‘निश्वासम्’ इति विशेष्ये विशेषणम्
मुक्त्वाhaving released, letting out
मुक्त्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootमुच् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund/Absolutive); पूर्वकालिक क्रिया
निपपातfell down
निपपात:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + पत् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
धरातलेon the ground
धरातले:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootधरा + तल (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष-समास (धरायाः तलम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
मूलच्छिन्नःcut at the root
मूलच्छिन्नः:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमूल + छिन्न (कृदन्त; √छिद्)
Formतत्पुरुष-समास (मूलेन/मूलात् छिन्नः); क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यथाas, like
यथा:
Sambandha (Comparative relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानवाचक
वृक्षःa tree
वृक्षः:
Upamana (Standard of comparison/उपमान)
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
निरुच्छ्वासःbreathless
निरुच्छ्वासः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिः + उच्छ्वास (प्रातिपदिक)
Formउपसर्गपूर्वक तत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तदाthen
तदा:
Kala-adhikarana (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
अभवत्became, was
अभवत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
Speaker
Narrator (contextual)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Revā-khaṇḍa (contextual)
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: Andhaka exhales a long sigh and collapses onto the earth, limbs slack; the simile of an uprooted tree is visually echoed by a nearby severed stump or fallen trunk; the divine figures look on.
Characters & Entities
A
AndhakaFAQs
When desire is severed from dharma, the mind collapses—showing the danger of basing identity on a single ambition.
None is referenced in this verse.
None.