Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 57

Devanagari script

संस्थाप्य भूतं भूतेशः परमापद्गतं मुनिम् । उवाच मा भैस्त्वं विप्र निर्गच्छस्व महामुने

Transliteration

saṃsthāpya bhūtaṃ bhūteśaḥ paramāpadgataṃ munim | uvāca mā bhaistvaṃ vipra nirgacchasva mahāmune

Translation

بھوتیش (شیو) نے اُس بھوت کو روک کر اس کی جگہ قائم کیا، اور سخت آفت میں پڑے مُنی سے فرمایا: ‘ڈر مت، اے وِپر؛ سلامتی سے روانہ ہو، اے مہامُنی۔’

Word by Word

• संस्थाप्य: having stationed/settled
• संस्थाप्य: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्+√स्था (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund): having placed/established

• भूतम्: the spirit/being
• भूतम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• भूतेशः: Bhūteśa (lord of beings)
• भूतेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: भूतानाम् ईशः (lord of beings)

• परमापद्गतम्: fallen into great calamity
• परमापद्गतम्: Karma-samānādhikaraṇa (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: परमा (प्रातिपदिक) + आपद् (प्रातिपदिक) + गत (कृदन्त; √गम्)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः: परमाम् आपदं गतः (fallen into extreme distress)

• मुनिम्: the sage
• मुनिम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मा: do not
• मा: Kriya-nishedha (Prohibition)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय; लोट्/विधिलिङ्-निषेध (prohibitive particle)

• भैः: fear
• भैः: Kriya (Command)
• Type: Verb
• Root: √भी (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; (भैः = भीः/भैः वैदिक/छान्दस रूप)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम (2nd person pronoun)

• विप्र: O brāhmaṇa
• विप्र: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• निर्गच्छस्व: go out; depart
• निर्गच्छस्व: Kriya (Command)
• Type: Verb
• Root: निर्+√गम् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• महामुने: O great sage
• महामुने: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; कर्मधारयः (महान् मुनिः)

Speaker

Narrator (implied Vaiśampāyana) quoting Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra – Śiva-ālaya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Vipro addressed within the scene; outer listener is Bhārata/Pāṇḍava king

Visual Art Cues

Scene: Bhūteśa Śiva subdues the spirit-being, placing it under control, while blessing the trembling sage with an abhaya gesture and compassionate words.

Characters & Entities

• Bhūteśa (Śiva)
• bhūta (spirit-being)
• muni (sage)
• vipra (brāhmaṇa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Taking refuge in Śiva dispels fear; the Lord of beings restores order and grants safety to the righteous.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode belongs to the Revā Khaṇḍa’s Narmadā milieu; the verse itself stresses protection rather than naming a particular ford.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a direct assurance (abhaya) given by Śiva.