Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 45

Devanagari script

यावत्पश्यति दिग्भागं ज्वलनार्कसमप्रभम् । याज्ञवल्क्यो महातेजा महद्भूतमुपस्थितम्

Transliteration

yāvatpaśyati digbhāgaṃ jvalanārkasamaprabham | yājñavalkyo mahātejā mahadbhūtamupasthitam

Translation

جب عظیم نور والے یاج्ञولکْیَ نے آسمان کے اُس گوشے کی طرف دیکھا جو آگ اور سورج کی مانند دہک رہا تھا، تو اس نے اپنے سامنے ایک عظیم عنصری ہستی کو کھڑا پایا۔

Word by Word

• यावत्: while / as long as
• यावत्: Kāla (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: कालपरिमाणवाचक-अव्यय (correlative: as long as/while)

• पश्यति: sees
• पश्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (वर्तमान), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• दिक्-भागम्: a region/quarter (directional part)
• दिक्-भागम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (दिशां भागः)

• ज्वलन-अर्क-सम-प्रभम्: having radiance like fire and the sun
• ज्वलन-अर्क-सम-प्रभम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्वलन (प्रातिपदिक) + अर्क (प्रातिपदिक) + सम (प्रातिपदिक) + प्रभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुपद-तत्पुरुषः (ज्वलनस्य अर्कस्य च समा प्रभा यस्य)

• याज्ञवल्क्यः: Yājñavalkya
• याज्ञवल्क्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: याज्ञवल्क्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• महा-तेजाः: of great splendor
• महा-तेजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (महत्तेजाः)

• महत्-भूतम्: a great being
• महत्-भूतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महत् (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (महद् भूतम्)

• उपस्थितम्: arrived / present
• उपस्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Verb
• Root: उप-स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; (भूतम्) इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Narrator (within Revā Khaṇḍa frame; likely Sūta-style narration)

Visual Art Cues

Scene: Yājñavalkya turns toward a sky-quarter aflame like sun and fire; before him stands a colossal elemental being, radiant and intimidating.

Characters & Entities

• Yājñavalkya
• Mahābhūta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even a radiant sage may face overpowering forces; the Purāṇic path points toward seeking the highest refuge rather than relying on mere worldly power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode belongs to the Revā (Narmadā) milieu of the Āvantya Khaṇḍa, framing the sacred landscape through dramatic divine encounters.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated in this verse; it sets the narrative scene for the dharmic theme of śaraṇāgati (seeking protection).