Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 11
Devanagari script
मन्दाकिनी सरिच्छ्रेष्ठा लक्ष्मीर्वा किमथो उमा । कालरात्रिर्भवेत्साक्षात्प्रकृतिर्वा सुखोचिता
Transliteration
mandākinī saricchreṣṭhā lakṣmīrvā kimatho umā | kālarātrirbhavetsākṣātprakṛtirvā sukhocitā
Translation
کیا وہ منداکنی ہے—ندیوں میں سب سے برتر؟ یا لکشمی، یا اُما؟ کیا وہ خود کالراتری ہے، یا پرکرتی—وہ اصل شکتی جو سکھ و کلیان کو جنم دینے والی ہے؟
Word by Word
मन्दाकिनीMandākinī (river)
मन्दाकिनी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्दाकिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
सरित्river
सरित्:
Qualifier within compound (विशेष्य-निर्देशक)
TypeNoun
Rootसरित् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (समासपूर्वपद/पूर्वपद)
श्रेष्ठाbest, excellent
श्रेष्ठा:
Predicate/Complement (विशेषण/विधेय)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण
लक्ष्मीःLakṣmī
लक्ष्मीः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलक्ष्मी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
वाor
वा:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-निपात (disjunctive particle: 'or')
किम्what?
किम्:
Interrogative (प्रश्न)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
अथोor else; then indeed
अथो:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय) + उ (अव्यय)
Formसमुच्चय/अनन्तरार्थक अव्यय (particle: 'or else/then indeed')
उमाUmā
उमा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
कालरात्रिःKālarātri (Night of Time)
कालरात्रिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + रात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कालस्य रात्रिः)
भवेत्might be; could be
भवेत्:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
साक्षात्directly, manifestly
साक्षात्:
Adverbial modifier (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात् (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb: 'directly/manifestly')
प्रकृतिःPrakṛti; nature
प्रकृतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
वाor
वा:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-निपात (disjunctive particle: 'or')
सुखोचिताfit for happiness; suitable for comfort
सुखोचिता:
Predicate/Complement (विशेषण/विधेय)
TypeAdjective
Rootसुख (प्रातिपदिक) + उचित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण; तत्पुरुष (सुखेन/सुखाय उचित)
Speaker
Yudhiṣṭhira (continuing the inquiry)
Characters & Entities
M
MandākinīL
LakṣmīU
UmāK
KālārātrīP
PrakṛtiFAQs
The divine feminine is celebrated as multi-aspected—nourishing like a river, auspicious like Lakṣmī, and cosmic like Prakṛti.
Indirectly the river-sacredness theme that culminates in the Revā/Narmadā māhātmya; no single named tīrtha appears in this verse.
None in this verse.