Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 7

सिंहव्याघ्रवराहैश्च गजैः खड्गैर्निषेवितम् । बहुपक्षियुतं दिव्यं यथा चैत्ररथं वनम्

siṃhavyāghravarāhaiśca gajaiḥ khaḍgairniṣevitam | bahupakṣiyutaṃ divyaṃ yathā caitrarathaṃ vanam

وہ شیروں، ببر شیروں، جنگلی سؤروں، ہاتھیوں اور خَڑگ (گینڈوں) کی آماجگاہ تھا۔ بے شمار پرندوں سے بھرا ہوا وہ دیویہ جنگل آسمانی چَیتررتھ وَن کی مانند عجیب و غریب تھا۔

सिंहlion
सिंह:
Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootसिंह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासाङ्ग
व्याघ्रtiger
व्याघ्र:
Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootव्याघ्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासाङ्ग
वराहैःby boars (and lions, tigers)
वराहैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवराह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/तृतीया), बहुवचन; करण/सहचर्ये (instrumental: 'by/with')
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction 'and')
गजैःby elephants
गजैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
खड्गैःby rhinoceroses (khaḍga)
खड्गैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootखड्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
निषेवितम्frequented/inhabited by
निषेवितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनि + सेव् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying वनम्/दारुवनम्)
बहुmany
बहु:
Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद (many)
पक्षिbird
पक्षि:
Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootपक्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासाङ्ग
युतम्endowed with, accompanied by
युतम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootयु (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying वनम्)
दिव्यम्divine, splendid
दिव्यम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying वनम्)
यथाas, like
यथा:
Upamana (Comparison/उपमान)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमानार्थक-अव्यय (comparative indeclinable: 'as/like')
चैत्ररथम्(like) the Caitraratha (forest)
चैत्ररथम्:
Upamana (Standard of comparison/उपमान)
TypeAdjective
Rootचैत्ररथ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; उपमानपद (object of comparison)
वनम्forest
वनम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृ/विषय-रूपे

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Dāruvana

Type: kshetra

Listener: King (rājan)

Scene: A wondrous forest teeming with lions, tigers, boars, elephants, and rhinoceroses; flocks of birds fill the canopy; the whole scene is likened to the celestial Caitraratha forest.

D
Dāruvana
C
Caitraratha (forest)

FAQs

The Purāṇic sacred landscape is portrayed as both awe-inspiring and cosmically resonant, preparing the listener for divine manifestation.

The verse glorifies the mythic setting (Dāruvana) rather than a named tīrtha; it supports the forthcoming Guhāvāsī account.

None.