Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 42

Devanagari script

क्रोधाविष्टो द्विजः कश्चिद्दण्डमुद्यम्य धावति । कल्माषयष्टिमन्ये च तथान्ये दर्भमुष्टिकाम्

Transliteration

krodhāviṣṭo dvijaḥ kaściddaṇḍamudyamya dhāvati | kalmāṣayaṣṭimanye ca tathānye darbhamuṣṭikām

Translation

غصّے میں بھرے ہوئے ایک دِوِج نے لاٹھی اٹھا کر دوڑ لگائی؛ بعض نے چتکبرے ڈنڈے تھام لیے، اور بعض نے دربھ گھاس کی مٹھیاں پکڑ لیں۔

Word by Word

• क्रोधाविष्टः: possessed by anger
• क्रोधाविष्टः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्रोध (प्रातिपदिक) + आविष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक, √विश्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (क्रोधेन आविष्टः); विशेषण (द्विजः)

• द्विजः: a Brahmin (twice-born)
• द्विजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कश्चित्: someone, a certain (one)
• कश्चित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अनिश्चित (indefinite pronoun)

• दण्डम्: a staff, stick
• दण्डम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• उद्यम्य: having raised/lifted
• उद्यम्य: Kriya (Adverbial action/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: उद्-यम् (धातु)
• Form: ल्यप्/क्त्वान्त-समकक्ष अव्यय (Gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• धावति: runs
• धावति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धाव् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कल्माषयष्टिम्: a spotted staff (kalmāṣa-stick)
• कल्माषयष्टिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कल्माष (प्रातिपदिक) + यष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; कर्म (गृह्णन्ति/उद्यम्य इत्यर्थे)

• अन्ये: others
• अन्ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• तथा: likewise
• तथा: Kriya-Visheshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थ (likewise)

• अन्ये: others
• अन्ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• दर्भमुष्टिकाम्: a fistful/bundle of darbha grass
• दर्भमुष्टिकाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दर्भ (प्रातिपदिक) + मुष्टिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; (दर्भस्य मुष्टिका)

Speaker

Narrator (contextual; likely Sūta/Lomaharṣaṇa style narration within Āvantya Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīrtha (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa) addressed in the surrounding passage

Visual Art Cues

Scene: A brāhmaṇa rushes forward with raised staff; others clutch mottled sticks and fistfuls of darbha; faces flushed with anger; forest backdrop suggests a sacred grove turned tense.

Characters & Entities

• Brāhmaṇa
• Darbha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Anger drives even the learned into impulsive action; the Purāṇic narrative warns that loss of inner restraint quickly turns sacred intent into aggression.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is explicitly mentioned in this verse; it continues the Revā Khaṇḍa storyline.

What ritualistic prescription is mentioned?

No prescription is given, though darbha (a ritual grass) appears as an object held, linking the scene to Vedic-ritual culture.