Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 16

Devanagari script

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा विधिपूर्वं नरेश्वर । उपास्य संध्यां देवेशमर्चयेद्यश्च शङ्करम्

Transliteration

śrīmārkaṇḍeya uvāca | tasmiṃstīrthe naraḥ snātvā vidhipūrvaṃ nareśvara | upāsya saṃdhyāṃ deveśamarcayedyaśca śaṅkaram

Translation

شری مارکنڈےیہ نے کہا: اے نرَیشور! اس تیرتھ میں شاستری طریقے سے اشنان کرکے، سندھیا کی اُپاسنا کرے اور پھر دیوؤں کے پروردگار شنکر کی ارچنا کرے۔

Word by Word

• श्रीमार्कण्डेयः: the venerable Mārkaṇḍeya
• श्रीमार्कण्डेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री + मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचनम् — Nominative singular masculine; कर्मधारयः (श्रीमान् मार्कण्डेयः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु √वच्)
• Form: लिट्-लकार; परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुष; एकवचनम् — Perfect, 3rd person singular active

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचनम् — Locative singular neuter (‘in that’)

• तीर्थे: at the sacred ford/place
• तीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचनम् — Locative singular neuter

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचनम् — Nominative singular masculine

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु √स्ना)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund) — ‘having bathed’

• विधिपूर्वम्: according to prescribed rite
• विधिपूर्वम्: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: विधि + पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमास; अव्यय (क्रियाविशेषण) — ‘according to rule/ritually’

• नरेश्वर: O lord of men (king)
• नरेश्वर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नर + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति; एकवचनम् — Vocative singular masculine; तत्पुरुषः (नराणाम् ईश्वरः)

• उपास्य: having worshipped
• उपास्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + आस् (धातु √आस्)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund) — ‘having worshipped/served’

• संध्याम्: the twilight prayer (sandhyā)
• संध्याम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचनम् — Accusative singular feminine

• देवेशम्: Lord of the gods
• देवेशम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचनम् — Accusative singular masculine; तत्पुरुषः (देवानाम् ईशः)

• अर्चयेत्: should worship
• अर्चयेत्: Kriya (Injunctive/विधि)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु √अर्च्)
• Form: विधिलिङ् (optative); परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुष; एकवचनम् — Optative, 3rd person singular active (‘should worship’)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचनम् — Relative pronoun, nominative singular masculine

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक निपात (conjunction)

• शङ्करम्: Śaṅkara (Śiva)
• शङ्करम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शङ्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचनम् — Accusative singular masculine

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dārutīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira (addressed as nara-īśvara)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim at a river-ghāṭ completes a ritual bath, then stands facing the sun for sandhyā, and finally offers bilva leaves and water to a Śiva-liṅga shrine nearby.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Śaṅkara (Śiva)
• Deveśa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is perfected by disciplined practice—bath, sandhyā worship, and devotion to Śiva.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse refers to “that tīrtha,” i.e., Dārutīrtha in Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bath) performed properly, sandhyā-upāsanā, and Śaṅkara arcana (worship).