Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 30

Devanagari script

प्राणत्यागं तु यः कुर्याद्भावितो भावितात्मना । स वसेच्छाङ्करे लोके यावदा भूतसम्प्लवम्

Transliteration

prāṇatyāgaṃ tu yaḥ kuryādbhāvito bhāvitātmanā | sa vasecchāṅkare loke yāvadā bhūtasamplavam

Translation

اور جو کوئی پاکیزہ اور متفکر دل کے ساتھ وہاں جان دے دے، وہ مخلوقات کے فنا ہونے تک شَنکر کے لوک میں سکونت کرتا ہے۔

Word by Word

• प्राणत्यागम्: abandonment of life-breath (giving up life)
• प्राणत्यागम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राण-त्याग (प्रातिपदिक; प्राण + त्याग)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्राणानां त्यागः)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle); विरोध/विशेषार्थे ‘but/indeed’

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)

• कुर्यात्: should do / would perform
• कुर्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• भावितः: one who is purified/imbued (meditated upon)
• भावितः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भावित (कृदन्त; √भू/भावय्)
• Form: भूतकृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (यः)

• भावितात्मना: by a purified/meditative self (by one whose self is purified)
• भावितात्मना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भावित-आत्मन् (प्रातिपदिक; भावित + आत्मन्)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; कर्मधारयः (भावितः आत्मा यस्य/भावित आत्मा)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अन्वादेश (correlative pronoun)

• वसेत्: should dwell
• वसेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• शाङ्करे: in Śaṅkara’s (Shiva’s)
• शाङ्करे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: शाङ्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (लोके)

• लोके: world/realm
• लोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• यावत्: until/as long as
• यावत्: Sambandha (Temporal marker/कालसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय/संबन्ध-शब्द)
• Form: अव्यय; अवधारणे/परिमाणे ‘as long as/until’

• आ: up to
• आ: Sambandha (Limit marker/अवधि)
• Type: Indeclinable
• Root: आ (अव्यय)
• Form: उपसर्ग/अव्यय; ‘up to, until’ (यावत्-आ इति प्रयोगः)

• भूतसम्प्लवम्: the dissolution/deluge of beings
• भूतसम्प्लवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूत-सम्प्लव (प्रातिपदिक; भूत + सम्प्लव)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भूतानां सम्प्लवः)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Garjana-tīrtha (as preceding context indicates)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: A serene riverbank tīrtha on Revā; an aged devotee seated in padmāsana, eyes half-closed, offering last breath with Śiva in heart; subtle vision of Śaṅkara-loka above (Kailāsa-like radiance).

Characters & Entities

• Śaṅkara (Śiva)
• Garjana/Meghanāda Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sacred place, approached with a purified mind, is portrayed as granting the highest posthumous state—abode in Śiva’s realm.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Garjana/Meghanāda Tīrtha in the Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite; it emphasizes inner preparation (bhāvita-ātman) and the extraordinary fruit associated with dying at the tīrtha.