Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 7

Devanagari script

स तु तां चकमे कन्यां त्यक्त्वाऽन्यं प्रमदाजनम् । मुदा परमया युक्तो माहिष्मत्याः पतिर्नृप

Transliteration

sa tu tāṃ cakame kanyāṃ tyaktvā'nyaṃ pramadājanam | mudā paramayā yukto māhiṣmatyāḥ patirnṛpa

Translation

ماہِشمتی کے مالک اُس بادشاہ نے دوسری عورتوں کو چھوڑ کر اُسی کنواری سے محبت کی اور وہ اعلیٰ ترین مسرت سے بھر گیا۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle) — विरोध/विशेषार्थक

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• चकमे: desired/loved
• चकमे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कम् (धातु)
• Form: लिट् (आत्मनेपद), प्रथमपुरुष, एकवचन

• कन्याम्: the maiden
• कन्याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (absolutive) — ‘having abandoned’

• अन्यम्: another
• अन्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (प्रमदाजनम्)

• प्रमदाजनम्: a group of women/people of women
• प्रमदाजनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रमदा (प्रातिपदिक) + जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मुदा: with joy
• मुदा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण/हेतु-अर्थे (instrumental: ‘with/through joy’)

• परमया: supreme/great
• परमया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: परमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणम् (मुदा)

• युक्तः: endowed (with)
• युक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √युज् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘युक्त’ = endowed/connected

• माहिष्मत्याः: of Māhiṣmatī
• माहिष्मत्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: माहिष्मती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन

• पतिः: lord/husband
• पतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• नृप: O king
• नृप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Māhiṣmatī-Revā tīra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The king of Māhiṣmatī turns away from other court women, focusing solely on Narmadā as maiden; the court reacts with surprise while the river’s aura subtly fills the scene.

Characters & Entities

• Māhiṣmatī
• Duryodhana
• Narmadā (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Attachment and choice in royal life become narrative instruments through which Purāṇas unfold deeper dharmic and tīrtha-related teachings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Māhiṣmatī is mentioned as the king’s city; the Revā/Narmadā sphere remains the sacred setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes the king’s preference and emotional state.