Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 21

Devanagari script

इन्द्रलोकं गतः शापान्मुक्तः सोऽपि नरेश्वर । हृष्टः प्रमुदितो रम्यं जयशब्दादिमङ्गलैः

Transliteration

indralokaṃ gataḥ śāpānmuktaḥ so'pi nareśvara | hṛṣṭaḥ pramudito ramyaṃ jayaśabdādimaṅgalaiḥ

Translation

اے نروں کے راجا! وہ بھی شاپ سے آزاد ہو کر اندرلोक کو گیا؛ خوش و خرم اور شادمان ہو کر، فتح کے نعروں سے شروع ہونے والی مبارک تقریبات میں مسرور رہا۔

Word by Word

• इन्द्रलोकम्: to Indra’s world
• इन्द्रलोकम्: Karma (Goal/object of going)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रलोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—इन्द्रस्य लोकः (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• गतः: gone
• गतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गत (कृदन्त-प्रातिपदिक; गम् धातोः क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषणम्

• शापात्: from the curse
• शापात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: शाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• मुक्तः: freed
• मुक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; मुच् धातोः क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषणम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (also)

• नरेश्वर: O lord of men
• नरेश्वर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नरेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः—नराणाम् ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• हृष्टः: joyful
• हृष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; हृष् धातोः क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रमुदितः: gladdened
• प्रमुदितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रमुदित (कृदन्त-प्रातिपदिक; मुद् धातोः क्त, उपसर्गः प्र)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• रम्यम्: a delightful (place/state)
• रम्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (अध्याहृतं ‘स्थानम्/लोकम्’ इत्यादि) कर्मविशेषणम्

• जयशब्दादिमङ्गलैः: with auspicious rites beginning with cries of ‘jaya’
• जयशब्दादिमङ्गलैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जयशब्दादिमङ्गल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः—जयशब्दः आदिः येषां तानि मङ्गलानि (बहुव्रीह्यर्थे तत्पुरुष-प्रयोगः/समाससमूहः)

Speaker

Mārkaṇḍeya (to Yudhiṣṭhira)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pattreśvara-tīrtha (implied source of fruit)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nareśvara (kingly addressee)

Visual Art Cues

Scene: Freed from a curse, the devotee ascends to Indra’s realm amid auspicious victory cries and celebratory sounds, the culmination of tīrtha worship and Śiva’s grace.

Characters & Entities

• Indraloka
• Indra
• Nareśvara (Yudhiṣṭhira)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-sevā and devotion can dissolve even heavy karmic afflictions like curses, leading to higher worlds.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same Revā Khaṇḍa tīrtha associated with Pattreśvara, whose merit is shown by śāpa-mokṣa and heavenly attainment.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new rite is prescribed here; the verse states the fruit (phala): release from curse and reaching Indraloka.