Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 27

Devanagari script

ततोऽद्राक्षं समुद्रान्ते महदावर्तसंकुलाम् । उद्यत्तरंगसलिलां फेनपुञ्जाट्टहासिनीम्

Transliteration

tato'drākṣaṃ samudrānte mahadāvartasaṃkulām | udyattaraṃgasalilāṃ phenapuñjāṭṭahāsinīm

Translation

پھر میں نے سمندر کے کنارے ایک عظیم دھارا دیکھا جو بڑے بڑے بھنوروں سے بھرا ہوا تھا؛ اس کا پانی بلند موجوں کی طرح اٹھتا تھا اور جھاگ کے ڈھیر گویا بلند قہقہے لگاتے تھے۔

Word by Word

• tataḥ: then/thereafter
• tataḥ: Adhikarana (Temporal locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) = indeclinable adverb; अर्थे: अनन्तरम् (thereafter)

• adrākṣam: I saw
• adrākṣam: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: dṛś (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist), परस्मैपद; उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; रूपम्: अद्राक्षम् = I saw

• samudra-ante: at the ocean’s edge
• samudra-ante: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: samudra (प्रातिपदिक) + anta (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (समुद्रस्य अन्ते) = at the end/shore of the ocean

• mahat-āvarta-saṃkulām: crowded with huge whirlpools
• mahat-āvarta-saṃkulām: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: mahat (प्रातिपदिक) + āvarta (प्रातिपदिक) + saṃkula (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (महद्भिः आवर्तैः संकुला) = crowded with great whirlpools; विशेषणम् (नदीम्/ताम्)

• udyatta-raṅga-salilām: with surging wave-waters
• udyatta-raṅga-salilām: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: udyatta (कृदन्त/प्रातिपदिक) + raṅga (प्रातिपदिक) + salila (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (उद्यत्तैः तरङ्गैः सलिलं यस्याः/यत्र) = with water of rising waves; विशेषणम्

• phena-puñja-aṭṭa-hāsinīm: as if loudly laughing with foam-heaps
• phena-puñja-aṭṭa-hāsinīm: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: phena (प्रातिपदिक) + puñja (प्रातिपदिक) + aṭṭa (प्रातिपदिक) + hāsinī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (फेनपुञ्जैः अट्टहासिनी इव) = as if laughing loudly with heaps of foam; विशेषणम्

Speaker

A narrator-sage addressing a king

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-samudra-saṅgama (implied)

Type: sangam

Visual Art Cues

Scene: At the ocean’s rim, the river-mouth boils with vast whirlpools; waves rear up; foam heaps appear like laughing faces—an awe-filled, almost sentient seascape.

Characters & Entities

• Samudra (ocean)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Nature’s overwhelming power mirrors saṃsāra’s turbulence, prompting discernment and the search for a safe passage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The imagery prepares for river-centric māhātmya (Revā/Narmadā context), but this verse itself does not name a tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.