Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 129

Devanagari script

ज्वालेश्वरं तु तत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र ज्वाला नदी पार्थ प्रस्रुता शिवनिर्मिता

Transliteration

jvāleśvaraṃ tu tattīrthaṃ triṣu lokeṣu viśrutam | tatra jvālā nadī pārtha prasrutā śivanirmitā

Translation

وہ مقدّس تیرتھ جْوالیشور ہے، جو تینوں لوکوں میں مشہور ہے۔ وہاں، اے پِرتھا کے فرزند، شِو کے پیدا کیے ہوئے جْوالا نامی ندی بہتی ہے۔

Word by Word

• ज्वालेश्वरम्: Jvāleśvara (Lord of the flame)
• ज्वालेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्वालेश्वर (प्रातिपदिक; ज्वाला + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुषः: ज्वालायाः ईश्वरः)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle); विरोध/विशेषार्थे ‘but/indeed’

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (तीर्थम् इति)

• तीर्थम्: holy ford/pilgrimage place
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• त्रिषु: in three
• त्रिषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (लोकेषु इति)

• लोकेषु: in the worlds
• लोकेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• विश्रुतम्: well-known, renowned
• विश्रुतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-श्रु (धातु) → विश्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (तीर्थम् इति)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• ज्वाला: Jvālā (flame; name of river)
• ज्वाला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्वाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नदी: river
• नदी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अप्पोजिशन/समानााधिकरण (ज्वाला इति)

• पार्थ: O Pārtha
• पार्थ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• प्रस्रुता: flowed forth, issued
• प्रस्रुता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-स्रु (धातु) → प्रस्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (ज्वाला/नदी इति)

• शिवनिर्मिता: created by Śiva
• शिवनिर्मिता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शिवनिर्मित (प्रातिपदिक; शिव + निर्मित)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (तृतीया-तत्पुरुषः: शिवेन निर्मिता)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jvāleśvara-tīrtha (with Jvālā–Revā association)

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A radiant Śiva-tīrtha: Jvāleśvara shrine by a glowing stream (Jvālā) emerging as if from Śiva’s tapas/third-eye fire, flowing toward the broad Revā; pilgrims stand at the ford in reverence.

Characters & Entities

• Jvāleśvara
• Jvālā River
• Śiva
• Pārtha (address to Yudhiṣṭhira)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography is divine revelation: tīrthas and rivers are portrayed as Śiva’s own manifestations for human uplift.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Jvāleśvara-Tīrtha, along with the Jvālā river, within the Revā Khaṇḍa (Narmadā sacred landscape).

What ritualistic prescription is mentioned?

This verse introduces the tīrtha and its divine origin; ritual details (snāna etc.) follow.