Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 128

Devanagari script

पृथिवीमेकच्छत्रेण भुनक्ति लोकपूजितः । व्याधिशोकविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्

Transliteration

pṛthivīmekacchatreṇa bhunakti lokapūjitaḥ | vyādhiśokavinirmukto jīvecca śaradāṃ śatam

Translation

لوگوں میں معزز و مقبول ہو کر وہ ایک ہی شاہی چھتر کے نیچے زمین پر حکومت کرتا ہے۔ بیماری اور غم سے آزاد ہو کر وہ سو خزاں (پورا ایک صدی) جیتا ہے۔

Word by Word

• पृथिवीम्: the earth
• पृथिवीम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• एकच्छत्रेण: as sole ruler (under one umbrella)
• एकच्छत्रेण: Kriyāviśeṣaṇa (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: एक + छत्र (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमासः; अव्ययवत् प्रयोगः; क्रियाविशेषणम् (adverbial: 'under one umbrella/sole sovereignty')

• भुनक्ति: enjoys/rules
• भुनक्ति: Kriyā (Predicate)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: लट् (present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; सकर्मकः

• लोकपूजितः: worshipped by the people
• लोकपूजितः: Viśeṣaṇa (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: लोक + पूजित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पूज् + क्त)
• Form: तत्पुरुषः (लोकेन पूजितः); क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (अन्तर्निहितः कर्ता)

• व्याधिशोकविनिर्मुक्तः: freed from disease and sorrow
• व्याधिशोकविनिर्मुक्तः: Viśeṣaṇa (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: व्याधि + शोक + विनिर्मुक्त (कृदन्त; √मुच् + क्त, वि-निर्-उपसर्गाः)
• Form: समाहार/तत्पुरुषसमासः (व्याधि-शोकाभ्यां विनिर्मुक्तः); क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः; पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• जीवेत्: should live
• जीवेत्: Kriyā (Predicate)
• Type: Verb
• Root: जीव् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; अकर्मकः

• च: and
• च: Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः

• शरदाम्: of autumns/years
• शरदाम्: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: शरद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध), बहुवचनम्; शतम् इत्यस्य षष्ठी-सम्बन्धः

• शतम्: a hundred
• शतम्: Kāla-parimāṇa (Duration)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (परिमाण/अवधि), एकवचनम्; कालपरिमाणवाचकः

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīrtha (implied source of puṇya)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A returned devotee becomes a celebrated ruler: seated beneath a single royal umbrella, surrounded by grateful subjects; his body appears radiant and healthy, symbolizing freedom from disease and sorrow.

Characters & Entities

• Pṛthivī (earth)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Puranic tīrtha-dharma links spiritual discipline with worldly harmony—health, honor, and righteous sovereignty.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The fruits are tied to the Revā Khaṇḍa rite-context, within the Jvāleśvara tīrtha narrative later in the chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

No additional prescription; it states the worldly fruits resulting from the earlier stated vidhi.