Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 110

Devanagari script

दग्धे तु त्रिपुरे राजन्पतिते खण्ड उत्तमे । रुद्रो देवः स्थितस्तत्र ज्वालामालानिवारकः

Transliteration

dagdhe tu tripure rājanpatite khaṇḍa uttame | rudro devaḥ sthitastatra jvālāmālānivārakaḥ

Translation

اے راجن! جب تری پور جل کر راکھ ہوا اور وہ بہترین ٹکڑا گر پڑا، تو دیوتا رودر وہیں قائم رہے—وہ جو شعلوں کی گھیرتی ہوئی مالا کو روکتے اور دور کرتے ہیں۔

Word by Word

• दग्धे: when (it was) burnt
• दग्धे: Adhikarana (Locative absolute/सप्तमी-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: दह् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Locative absolute sense: 'when/after (it was) burnt')

• तु: but/then
• तु: Sambandha/Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (contrastive particle)

• त्रिपुरे: in Tripura
• त्रिपुरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रिपुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Neuter, Locative, Singular)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन (Masculine, Vocative, Singular)

• पतिते: when (it) fell
• पतिते: Adhikarana (Locative absolute/सप्तमी-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: पत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Locative absolute: 'when/after (it) fell')

• खण्डे: in the region/section
• खण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Neuter, Locative, Singular)

• उत्तमे: excellent/supreme
• उत्तमे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Neuter, Locative, Singular)

• रुद्रः: Rudra
• रुद्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

• देवः: the god
• देवः: Apposition (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

• स्थितः: stood/was stationed
• स्थितः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) परन्तु कर्तरि-भावे; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nom., Singular; 'stood/was stationed')

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• ज्वालामाला-निवारकः: remover/warder-off of the garland of flames
• ज्वालामाला-निवारकः: Karta (Subject complement/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: ज्वाला + माला (प्रातिपदिक) + नि + वृत्/वृ (धातु) + ण्वुल् (कृदन्त)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: ज्वालामालायाः निवारकः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

Speaker

Mārkaṇḍeya (narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jvāleśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājā

Visual Art Cues

Scene: After Tripura’s conflagration, Rudra stands established at the mountain shrine, encircled by a controlled halo of flames that he restrains like a garland, protecting the region.

Characters & Entities

• Tripura
• Rudra (Śiva)
• Jvāleśvara (implied by immediate context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva is both destroyer of evil and protector of the world—He restrains destructive fire and establishes peace in a sanctified place.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Jvāleśvara-associated sacred spot (contextually at Amarakāṇṭaka), where Rudra is said to abide as the restrainer of flames.

What ritualistic prescription is mentioned?

None stated in this verse; it emphasizes the deity’s abiding presence, a basis for pilgrimage and worship.