Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 109

Devanagari script

द्वितीयं पतितं राजञ्छैले ह्यमरकण्टके । प्रज्वलत्पतितं तत्र तेन ज्वालेश्वरं स्मृतम्

Transliteration

dvitīyaṃ patitaṃ rājañchaile hyamarakaṇṭake | prajvalatpatitaṃ tatra tena jvāleśvaraṃ smṛtam

Translation

اے راجن! دوسرا ٹکڑا امرکانٹک نامی پہاڑ پر گرا۔ چونکہ وہ وہاں شعلہ زن ہو کر گرا، اس لیے وہ مقام ‘جوالیشور’ کے نام سے یاد کیا گیا۔

Word by Word

• द्वितीयम्: second
• द्वितीयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• पतितम्: fallen
• पतितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Past passive participle, Neuter, Nom./Acc., Singular)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन (Masculine, Vocative, Singular)

• शैले: on the mountain
• शैले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शैल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Masculine, Locative, Singular)

• हि: indeed
• हि: Sambandha/Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphasis)

• अमरकण्टके: at Amarakantaka
• अमरकण्टके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अमरकण्टक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Masculine, Locative, Singular)

• प्रज्वलत्-पतितम्: fallen while blazing
• प्रज्वलत्-पतितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्र + ज्वल् (धातु) + शतृ (कृदन्त) + पतित (पत्+क्त)
• Form: कर्मधारय-समास; 'प्रज्वलत्' (वर्तमानकृदन्त, शतृ) विशेषण + 'पतितम्' (क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• तेन: by that/therefore
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन (Pronoun, Instrumental, Singular)

• ज्वालेश्वरम्: Jvāleśvara (Lord of flame)
• ज्वालेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्वाला + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (ज्वालायाः ईश्वरः); पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Masculine, Accusative, Singular)

• स्मृतम्: is called/remembered
• स्मृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे 'is called/remembered' (PPP used predicatively)

Speaker

Mārkaṇḍeya (narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jvāleśvara at Amarakāṇṭaka

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: Rājā (addressed as ‘rājan’)

Visual Art Cues

Scene: A blazing celestial fragment descends and lands upon the dark-green massif of Amarakāṇṭaka; the impact radiates tongues of flame that resolve into a liṅga-shrine identified as Jvāleśvara.

Characters & Entities

• Amarakāṇṭaka
• Jvāleśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine power leaves sacred traces in the landscape; a place becomes a tīrtha through contact with cosmic Śiva-energy.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Amarakāṇṭaka, specifically the Jvāleśvara-sthāna (site of Jvāleśvara).

What ritualistic prescription is mentioned?

Not in this verse; it primarily provides the naming and origin of the sacred site.