Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 73

Devanagari script

बाण उवाच । ब्रह्मपुत्रं सतेजस्कं दुःसहं दुरतिक्रमम् । प्रवेशय महाभागं किमर्थं वारितो बहिः

Transliteration

bāṇa uvāca | brahmaputraṃ satejaskaṃ duḥsahaṃ duratikramam | praveśaya mahābhāgaṃ kimarthaṃ vārito bahiḥ

Translation

بাণا نے کہا: “برہما کے فرزند، نورانی، ہیبت ناک اور ناقابلِ روک کو اندر آنے دو۔ اے نیک بخت! اسے باہر کیوں روکا گیا ہے؟”

Word by Word

• बाणः: Bāṇa
• बाणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ब्रह्मपुत्रम्: Brahmā’s son
• ब्रह्मपुत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मपुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—ब्रह्मणः पुत्रः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• सतेजस्कम्: radiant/possessing great brilliance
• सतेजस्कम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सतेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः—सत् तेजो यस्य सः (having great/splendid energy)

• दुःसहम्: hard to bear
• दुःसहम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुःसह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उपसर्ग-समासः—दुः + सह (hard to endure)

• दुरतिक्रमम्: hard to overcome
• दुरतिक्रमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुरतिक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उपसर्ग-समासः—दुर् + अतिक्रम (hard to surpass/cross)

• प्रवेशय: admit/let (him) enter
• प्रवेशय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-विश् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद; causative sense not intended here (simple ‘admit/let enter’)

• महाभागम्: the noble one
• महाभागम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—महान् भागः/भाग्यं यस्य (honoured/fortunate)

• किमर्थम्: why/for what reason
• किमर्थम्: Hetu-prashna (Reason interrogative/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: किमर्थम् (अव्यय)
• Form: प्रश्नवाचक-अव्यय; अव्ययीभावः—किम् + अर्थम् = for what reason?

• वारितः: (he is) stopped/kept back
• वारितः: Karta (logical subject of passive/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वारित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वृ/वार् ‘to restrain’)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘having been stopped’

• बहिः: outside
• बहिः: Desha-adhikaraṇa (Place adjunct/देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: बहिः (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

Speaker

Bāṇa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrtha-māhātmya frame

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Bāṇa addresses the doorkeeper with decisive authority, insisting that the radiant Brahmā-born sage be admitted immediately.

Characters & Entities

• Bāṇa
• Brahmaputra (Nārada)
• Brahmā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Honoring exalted sages is part of dharma; obstructing them is both improper and spiritually perilous, regardless of one’s power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned; the focus is dharma of reception and reverence within the Revā Khaṇḍa narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed; the implied dharma is proper reception (satkāra) and allowing entry to a revered guest.