Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 16

Devanagari script

इदं ब्रह्मा हरिरिदमिदं साक्षात्परो हरः । इदं ब्रह्म निराकारं कैवल्यं नर्मदाजलम्

Transliteration

idaṃ brahmā hariridamidaṃ sākṣātparo haraḥ | idaṃ brahma nirākāraṃ kaivalyaṃ narmadājalam

Translation

یہی برہما ہے؛ یہی ہری ہے؛ یہی ساکشات پرم ہر (شیو) ہے۔ یہی نِراکار برہمن ہے—نرمدا کا جل ہی کیولیہ، یعنی خالص مکتی ہے۔

Word by Word

• इदं: this
• इदं: Karta/Viśeṣya (Subject/Predicate base)
• Type: Noun
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Pradhāna-nāma (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: brahmā (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• हरिः: Hari (Viṣṇu)
• हरिः: Pradhāna-nāma (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: hari (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• इदं: this
• इदं: Karta/Viśeṣya
• Type: Noun
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• इदं: this
• इदं: Karta/Viśeṣya
• Type: Noun
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• साक्षात्: directly, manifestly
• साक्षात्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Indeclinable
• Root: sākṣāt (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण/विशेषणार्थक (indeclinable: 'directly, manifestly')

• परः: supreme
• परः: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: para (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• हरः: Hara (Śiva)
• हरः: Pradhāna-nāma (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: hara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• इदं: this
• इदं: Karta/Viśeṣya
• Type: Noun
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• ब्रह्म: Brahman (Absolute)
• ब्रह्म: Pradhāna-nāma (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: brahman (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• निराकारं: formless
• निराकारं: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: nir-ākāra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; नञ्-तत्पुरुषः (आकारः न यस्य) विशेषणम्

• कैवल्यं: liberation, absolute isolation
• कैवल्यं: Pradhāna-nāma (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: kaivalya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• नर्मदाजलम्: the water of the Narmadā
• नर्मदाजलम्: Pradhāna-nāma (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: narmadā + jala (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (नर्मदायाः जलम्)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Narmadā (Revā)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The river’s surface becomes a mirror of the Absolute: within the flowing waters appear Brahmā, Viṣṇu, and Śiva, then dissolve into a radiant formless light signifying nirākāra Brahman and kaivalya.

Characters & Entities

• Brahmā
• Hari (Viṣṇu)
• Hara (Śiva)
• Brahman
• Narmadā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Revā/Narmadā is not merely a river but a manifestation of the Supreme—her water is identified with Brahman and liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Narmadā (Revā) as a supreme tīrtha whose waters embody the highest metaphysical reality.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the verse provides a theological identification that undergirds acts like snāna and ācamana as liberation-oriented.