Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 6

तत्पुष्पमालां हृदये तीर्थस्तबकचित्रिताम् । दधाति सततं पुण्यां मुनिर्भृगुकुलोद्वहः । तस्याः स्तबकसंस्थानं वक्ष्येऽहमृषिसत्तमाः

tatpuṣpamālāṃ hṛdaye tīrthastabakacitritām | dadhāti satataṃ puṇyāṃ munirbhṛgukulodvahaḥ | tasyāḥ stabakasaṃsthānaṃ vakṣye'hamṛṣisattamāḥ

وہ پُنیہ بھری پھولوں کی مالا—تیرتھوں کے گچھّوں سے آراستہ—بھِرگو کے خاندان کا فخر وہ مُنی اپنے دل میں ہمیشہ دھارے رکھتا ہے۔ اے رِشیوں میں برتر! اب میں اُن گچھّوں کی ترتیب بیان کرتا ہوں۔

tatof that
tat:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध-विशेषण
puṣpaflower
puṣpa:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootpuṣpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; समासाङ्ग
mālāmgarland
mālām:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootmālā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; तत्+पुष्प+मालाम् इति षष्ठी-तत्पुरुषसमासः (garland of that flower)
hṛdayein the heart
hṛdaye:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Roothṛdaya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (location)
tīrthapilgrimage-place
tīrtha:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया/समासाङ्ग (compound member); यहाँ समासाङ्ग
stabakacluster
stabaka:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootstabaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासाङ्ग (cluster/bunch)
citritāmadorned/variegated
citritām:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootcitrita (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; tīrtha+stabaka+citritām इति तत्पुरुषसमासः (adorned with clusters of tīrthas)
dadhātiholds/bears
dadhāti:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√dhā (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
satatamconstantly
satatam:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsatata (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
puṇyāmholy
puṇyām:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpuṇya (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; मालाम् विशेषयति
muniḥsage
muniḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmuni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
bhṛguBhṛgu
bhṛgu:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootbhṛgu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासाङ्ग
kulalineage
kula:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkula (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, समासाङ्ग
udvahaḥforemost of Bhṛgu’s lineage
udvahaḥ:
Samānādhikaraṇa (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootudvaha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; भृगु+कुल+उद्वहः इति षष्ठी-तत्पुरुषः (ornament/standard-bearer of Bhṛgu lineage)
tasyāḥof that (garland)
tasyāḥ:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध (of it/her)
stabakacluster
stabaka:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootstabaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासाङ्ग
saṃsthānamarrangement/structure
saṃsthānam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootsaṃsthāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; stabaka+saṃsthānam इति तत्पुरुषः (arrangement/structure of clusters)
vakṣyeI shall describe
vakṣye:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलृट् (Simple Future), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन
ahamI
aham:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
ṛṣisages
ṛṣi:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासाङ्ग
sattamāḥO best (sages)
sattamāḥ:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootsattama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), बहुवचन; ṛṣi+sattamāḥ इति तत्पुरुषः (best among sages)

Sūta

Tirtha: Revā-tīrtha-stabaka (collective)

Type: kshetra

Listener: Ṛṣi-sattamāḥ / dvija-śreṣṭhas

Scene: A venerable Bhārgava sage is shown with a radiant heart-lotus bearing a garland made of many small flower-clusters, each cluster symbolizing a group of tīrthas; the narrator gestures as if about to explain the arrangement.

B
Bhṛgu lineage
M
Mārkaṇḍeya (implied)
Ṛṣis (Sages)

FAQs

The truest ‘map’ of tīrthas is held in remembrance and devotion; sacred geography becomes inner cultivation.

The collective Revā tīrthas, presented as a garland organized into clusters.

None directly; it announces the forthcoming systematic description of tīrtha clusters.