Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 45

Devanagari script

धूतपापे च तीर्थानां षष्टिरष्टाधिका स्थिता । स्कन्दतीर्थे शतं पुण्यं तीर्थानां मुनिरुक्तवान्

Transliteration

dhūtapāpe ca tīrthānāṃ ṣaṣṭiraṣṭādhikā sthitā | skandatīrthe śataṃ puṇyaṃ tīrthānāṃ muniruktavān

Translation

دھوتَپاپ کے تیرتھ میں اڑسٹھ تیرتھ قائم ہیں۔ اور اسکند تیرتھ میں منی نے سو مقدّس تیرتھوں کی موجودگی بیان کی ہے۔

Word by Word

• धूतपापे: at Dhūtapāpa (tīrtha/place named ‘Sin-cleansed’)
• धूतपापे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धूतपाप (प्रातिपदिक; धूत + पाप)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative)

• च: and
• च: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• तीर्थानाम्: of the tīrthas
• तीर्थानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सम्बन्ध (genitive)

• षष्टिः: sixty
• षष्टिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: षष्टि (प्रातिपदिक; संख्या)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; संख्या-शब्द

• अष्टाधिका: eight more (i.e., plus eight)
• अष्टाधिका: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अष्ट + अधिक (प्रातिपदिक; संख्या + विशेषण)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; ‘अष्टाभिः अधिका’ (= eight more)

• स्थिता: is present/exists
• स्थिता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोग; ‘is situated/exists’

• स्कन्दतीर्थे: at Skanda-tīrtha
• स्कन्दतीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्कन्द + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण

• शतम्: a hundred
• शतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक; संख्या)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; संख्या-शब्द

• पुण्यम्: meritorious/sacred
• पुण्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘शतम्’)

• तीर्थानाम्: of the tīrthas
• तीर्थानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; सम्बन्ध

• मुनिः: the sage
• मुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता

• उक्तवान्: said/declared
• उक्तवान्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) → उक्तवत् (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्तवत्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपद-कर्तरि अर्थः; ‘said/declared’

Speaker

Mārkaṇḍeya (as referenced in this adhyāya’s narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dhūtapāpa; Skanda-tīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: assembled ṛṣis/śaunaka-group (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A serene river-ford on Revā with multiple miniature shrines/lingas and bathing pilgrims; a sage points out that many tīrthas ‘reside’ here; Skanda’s presence implied by a spear-banner or peacock emblem near Skanda-tīrtha.

Characters & Entities

• Dhūtapāpa
• Skanda-tīrtha
• muni
• tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrthas are celebrated as places of purification and accumulated merit, with Skanda-tīrtha especially honored as richly sanctified.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dhūtapāpa-tīrtha and Skanda-tīrtha, the latter explicitly linked to Skanda’s sacred presence.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is given; Dhūtapāpa’s very name suggests sin-cleansing through traditional tīrtha practices such as snāna and worship.