Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4

Devanagari script

तीरद्वयोद्भूततीर्थप्रसूनैः पुष्पिता शुभा । यत्पुण्यगन्धलक्ष्म्या वै त्रैलोक्यं सुरभीकृतम्

Transliteration

tīradvayodbhūtatīrthaprasūnaiḥ puṣpitā śubhā | yatpuṇyagandhalakṣmyā vai trailokyaṃ surabhīkṛtam

Translation

وہ مبارک اور تابناک ہے، دونوں کناروں سے اُگنے والے تیرتھ-پھولوں سے کھِلی ہوئی؛ اس کی پُنیہ بھری خوشبو کی شان سے تینوں لوک یقیناً معطر اور شیریں ہو جاتے ہیں۔

Word by Word

• तीर: bank
• तीर: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासाङ्ग

• द्वय: two
• द्वय: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासाङ्ग; संख्यावाचक

• उद्भूत: arisen from
• उद्भूत: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: उद्-भू (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासाङ्ग; क्त-प्रत्ययान्त (arisen/produced)

• तीर्थ: sacred place
• तीर्थ: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासाङ्ग

• प्रसूनैः: with flowers
• प्रसूनैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रसून (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति; बहुवचन; पूर्वपदसमासः—तीरद्वयोद्भूततीर्थप्रसूनैः (बहुपद-तत्पुरुषः)

• पुष्पिता: blooming
• पुष्पिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पुष्पित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषणम् (of रेवा understood)

• शुभा: auspicious
• शुभा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषणम्

• यत्: whose
• यत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; एकवचन; सम्बन्धक (relative) — ‘whose’

• पुण्य: holy
• पुण्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: समासाङ्ग; गुणवाचक

• गन्ध: fragrance
• गन्ध: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: समासाङ्ग

• लक्ष्म्या: by the splendor of (its) holy fragrance
• लक्ष्म्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति; एकवचन; समासः—पुण्यगन्धस्य लक्ष्म्या (षष्ठी-तत्पुरुष)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक (emphatic particle)

• त्रैलोक्यम्: the three worlds
• त्रैलोक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; द्विगु-समासः—त्रयाणां लोकानां समाहारः

• सुरभीकृतम्: made fragrant
• सुरभीकृतम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सुरभी (प्रातिपदिक) + कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; नामधातु/कृदन्त—‘सुरभी’ इति नाम + कृ; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि (made fragrant)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīra tīrthas (ubhayatīra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: Revā as an auspicious, radiant river-vine blooming with tīrtha-flowers from both banks; her meritorious fragrance sweetens the three worlds.

Characters & Entities

• Revā (Narmadā)
• Trailokya (Three Worlds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Contact with Revā’s tīrthas is portrayed as universally purifying—its influence extends beyond one place to the whole cosmos.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Revā (Narmadā) and the many tīrthas situated along both riverbanks.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse is a mahātmya-style eulogy of the tīrtha landscape.