Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 39

Devanagari script

शतं सरस्वतीसङ्गे शुक्लतीर्थे शतद्वयम् । सहस्रं विष्णुतीर्थेषु महिष्मत्यामथायुतम्

Transliteration

śataṃ sarasvatīsaṅge śuklatīrthe śatadvayam | sahasraṃ viṣṇutīrtheṣu mahiṣmatyāmathāyutam

Translation

سرسوتی کے سنگم پر سو تیرتھ ہیں؛ شُکل تیرتھ پر دو سو۔ وِشنو تیرتھوں میں ایک ہزار ہیں؛ اور مہیشمتی میں مزید دس ہزار۔

Word by Word

• शतम्: a hundred
• शतम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक; संख्या)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; संख्यावाचक

• सरस्वती-सङ्गे: at the Sarasvatī confluence
• सरस्वती-सङ्गे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक) + सङ्ग (प्रातिपदिक; सङ्गम-पर्याय)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमीविभक्ति; एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सरस्वत्याः सङ्गः/सङ्गमः)

• शुक्ल-तीर्थे: at Śukla-tīrtha
• शुक्ल-तीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शुक्ल (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमीविभक्ति; एकवचन; कर्मधारय (शुक्लं तीर्थम्)

• शत-द्वयम्: two hundred
• शत-द्वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक; संख्या)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; द्विगुसमास (द्वे शते = 200)

• सहस्रम्: a thousand
• सहस्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक; संख्या)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; संख्यावाचक

• विष्णु-तीर्थेषु: in the Viṣṇu-tīrthas
• विष्णु-तीर्थेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमीविभक्ति; बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विष्णोः तीर्थाणि)

• महिष्मत्याम्: in/at Mahiṣmatī
• महिष्मत्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महिष्मती (प्रातिपदिक; नगरनाम)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमीविभक्ति; एकवचन

• अथ: then, further
• अथ: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle: ‘then/now/and further’)

• अयुतम्: ten thousand
• अयुतम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अयुत (प्रातिपदिक; संख्या)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; संख्यावाचक (ten thousand)

Speaker

Mārkaṇḍeya (as referenced in this adhyāya’s narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sarasvatī-saṅga; Śukla-tīrtha; Viṣṇu-tīrthas; Mahīṣmatī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A sequence tableau: Sarasvatī confluence with scholars and veena motif; Śukla-tīrtha with white-clad devotees and bright steps; Viṣṇu-tīrthas with a small Viṣṇu shrine and tulasī; Mahīṣmatī as a fortified river-city with ghāṭs, temples, and boats on the Narmadā.

Characters & Entities

• Sarasvatī-saṅgama
• Śukla-tīrtha
• Viṣṇu-tīrtha
• Mahīṣmatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Different tīrthas possess different ‘weights’ of sanctity; the text celebrates sacred topography by quantifying tīrtha-presence to inspire faith and pilgrimage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Sarasvatī-saṅgama, Śukla-tīrtha, the Viṣṇu-tīrthas, and Mahīṣmatī—each praised as a potent locus of many tīrthas.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the verse functions as māhātmya-style glorification that implicitly encourages snāna, dāna, and darśana.