Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 23

मारुतेशद्वयं तद्वद्द्वौ च ज्वालेश्वरौ स्मृतौ । शुक्लतीर्थद्वयं पुण्यमप्सरेशद्वयं तथा

māruteśadvayaṃ tadvaddvau ca jvāleśvarau smṛtau | śuklatīrthadvayaṃ puṇyamapsareśadvayaṃ tathā

اسی طرح ماروتیش کے دو دھام ہیں، اور جوالیشور کے دو مندر بھی یاد کیے جاتے ہیں۔ شُکل تیرتھوں کی جوڑی نہایت پُنیہ ہے، اور اپسریش کے بھی دو دھام ہیں۔

मारुतेशद्वयम्the pair of Māruteśvara shrines
मारुतेशद्वयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमारुत-ईश्वर-द्वय (प्रातिपदिक; मारुत + ईश्वर + द्वय)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (मारुतस्य ईश्वरः) + तत्पुरुषः (…योः द्वयम्)
तद्वत्in the same manner
तद्वत्:
Sambandha (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootतद्वत् (अव्यय/तुल्यवाचक)
Formअव्ययम्; तुलनार्थक-निपातः (in the same way)
द्वौtwo
द्वौ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (सङ्ख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचनम्; संख्याविशेषणम्
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः
ज्वालेश्वरौthe two Jvāleśvaras
ज्वालेश्वरौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootज्वाला-ईश्वर (प्रातिपदिक; ज्वाला + ईश्वर)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, द्विवचनम्; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (ज्वालायाः ईश्वरः)
स्मृतौare remembered
स्मृतौ:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formक्त-कृदन्तम्; पुंलिङ्गे, प्रथमा, द्विवचनम्; ‘are remembered’
शुक्लतीर्थद्वयम्the pair of Śukla-tīrthas
शुक्लतीर्थद्वयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशुक्ल-तīर्थ-द्वय (प्रातिपदिक; शुक्ल + तीर्थ + द्वय)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; समासः—कर्मधारय/तत्पुरुषभावः (शुक्लं तीर्थम्) + तत्पुरुषः (…योः द्वयम्)
पुण्यम्holy/meritorious
पुण्यम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (शुक्लतीर्थद्वयम् इत्यस्य)
अप्सरेशद्वयम्the pair of Apsareśvara shrines
अप्सरेशद्वयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअप्सरस्-ईश्वर-द्वय (प्रातिपदिक; अप्सरस् + ईश्वर + द्वय)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (अप्सरसाम् ईश्वरः) + तत्पुरुषः (…योः द्वयम्)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थे (also/likewise)

A sage (muni), per the adhyāya’s narrative enumeration

Tirtha: Māruteśa (pair), Jvāleśvara (pair), Śukla-tīrtha (pair), Apsareśa (pair)

Type: temple

Listener: dvijas / pilgrims

Scene: A dynamic elemental panorama: twin Māruteśa shrines with fluttering flags and swirling leaves; twin Jvāleśvara shrines with visible sacred flames or rows of lamps; Śukla-tīrtha ghats gleaming white with pilgrims in clean garments; Apsareśa shrine adorned with floral garlands, with celestial dancers depicted in the sky as symbolic presence.

M
Māruteśa
J
Jvāleśvara
Ś
Śuklatīrtha
A
Apsareśa
A
Apsaras

FAQs

The Revā landscape is portrayed as densely sacralized—many named Śiva-sites radiate puṇya, inviting sustained pilgrimage and worship.

Māruteśa, Jvāleśvara, Śukla-tīrtha, and Apsareśa pairs listed in this chapter’s tīrtha enumeration.

No explicit prescription; “puṇya” signals merit gained through customary tīrtha practices like bathing and darśana.